It

Ikenius Antuma

Al tijden fascineert mij een concept dat soms te banaal klinkt om waar te zijn en soms te diep om kernachtig geformuleerd te kunnen worden. Het heeft de overtuigingskracht die kleeft aan TED’s succesformules en is het onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Het legitimeert de leugen als middel terwijl het klinkt als de zuivere waarheid. Het jongleert met filosofische problemen als de verbinding tussen geest en lichaam, schijn en wezen, theorie en praktijk, gevoelens en gedachten. […]

Het Duitse kerstfeest raakte op drift

De manier waarop Duitsers het kerstfeest vieren zal Nederlandse protestanten een gruwel zijn, volgens Hans Ester. Hij probeert niettemin de waarde te laten zien van de Duitse traditie, hoezeer die ook is ontaard in de tijd van het nationaalsocialisme.   Weihnachten, het Duitse kerstfeest, heeft na Luther in de loop der eeuwen een geheel eigen gezicht gekregen. De binding met de eigen natie bestaat weliswaar ook in andere landen, zoals Engeland, maar ‘Christmas in London’ […]

Pleidooi voor bevindelijke vrijzinnigheid

Klaas van der Zwaag

Spreek niet over God maar ván God. Hij is geen objectieve werkelijkheid, maar een relatie, van wie we alleen kunnen getuigen, vindt prof. dr. Wouter Slob, die zichzelf typeert als een ‘vrijzinnig-bevindelijk’ theoloog.   Slob nam onlangs afscheid als bijzonder hoogleraar Protestantse Kerk, Theologie en Cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen. Zijn afscheidssymposium was gewijd aan het boek dat hij samen met journalist Job van Schaik schreef, Van God spreken. In dit boek worden de filosofische […]

Wereldbeelden komen en gaan – over de houdbaarheidsdatum van de secularisatie

Arie van Houwelingen

De wereld is te groot en te mysterieus dan dat ze zou passen in een overzichtelijk, rationeel wereldbeeld, is de stelling van Arie van Houwelingen, abonnee op Soφie. Krachten die de secularisatie hebben bevorderd nemen weer af en daardoor heeft ook de secularisatie niet het laatste woord. Onlangs beleed Hans Boutellier dat hij, met de Duitse filosoof Habermas, een soort weerzin had tegen het Grote Geloven: “Niks transcendentie, gewoon hier-en-nu. Zoals vandaag, de hele dag […]

De Sophiapolder

Willem J. Ouweneel

Wist je dat je in Zuid-Holland ook kunt wadlopen?! Misschien op nog wel meer plaatsen, maar in elk geval rond de Sophiapolder. Dat is een onbewoond eiland van zo’n 77 hectare, dat midden in de rivier de Noord ligt, zo’n beetje tussen Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht. Vogel- en stilteliefhebbers kunnen er met een voetveertje komen. De Noord is een getijderivier, dus de zandplaten en kreken van de Sophiapolder veranderen voortdurend. Samen met de boswachter kun je […]

Boer’n accijns

Er zijn veel dingen in dit leven/ die beter niet zo konden zijn / er wordt accijns op drank geheven / er is veel narigheid en pijn, dichtte Jean Pierre Rawie. Heel gek is dat accijns niet, want veel narigheid en pijn is weer een gevolg van drinken en roken. Accijns is een soort boete. Je betaalt voor de gevolgen: de politie moet beter opletten en de oncoloog heeft het maar druk. Je draagt zelf […]

C.S. Lewis als ethicus over integriteit

In de toegepaste ethiek zien we tegenwoordig als centraal begrip ‘integriteit’ opduiken: in het openbaar bestuur, in het bedrijfsleven en recentelijk ook in de wetenschap. Dat klinkt vertrouwd en belangrijk. Maar wat is het? Hoe krijg je het? En wordt er niet verschillend over gedacht? Dat zijn meta-ethische vragen die filosofische reflectie behoeven. Bart Cusveller beantwoordt ze, verrassend, met behulp van C.S. Lewis.   Neem als voorbeeld van integriteit dat van een bekende Nederlander onlangs […]

Niet-autonomie als vrijheid

Peter Blokhuis

Autonomie (jezelf tot wet zijn) en heteronomie (een ander stelt je de wet) worden vaak gezien als een tegenstelling. Of je doet wat je zelf denkt en wilt, of je doet wat een ander zegt. De Franse filosoof Gabriel Marcel (1889-1973) meent dat we die tegenstelling moeten overstijgen. De twee begrippen horen volgens hem thuis op het terrein van het beheren: autonomie is beheer door mijzelf en heteronomie is beheer door een ander. Maar als […]

Individualisering: dat was vroeger (2)

Nooit daarvoor en nooit daarna werden de belangen van individu en gemeenschap zo subtiel op elkaar afgestemd als in de burgerlijke cultuur, vindt Govert Buijs. Maar dat was vroeger. Hoe kunnen we als nieuwe kuddedieren, die de schijn ophouden van authentieke individuen, het geloof als kompas gebruiken en gemeenschap stichten? Govert Buijs doet een voorstel. In het eerste deel van dit essay over individualisering ben ik vooral ingegaan op de manier waarop individualisering zich in […]

Omgekeerde effecten omgekeerd

Ikenius Antuma

Van nature ben ik een rechtlijnig denker: ik heb liever een lineaire dan een circulaire geschiedenisvisie, liever een propositionele dan een metaforische verheldering, liever causale dan correlatieve verbanden. Maar het is een voorkeur, geen absoluut gegeven, wat al blijkt uit het feit dat ik mezelf typeer als ‘rechtlijnig’. En juist die rechtlijnigheid maakt me gevoelig voor uitzonderingen op de regel. Het oorzaak-gevolgdenken, waar godsbewijzen, de westerse wetenschap, het biljartspel en nog veel meer op zijn […]