Boer’n accijns

Er zijn veel dingen in dit leven/ die beter niet zo konden zijn / er wordt accijns op drank geheven / er is veel narigheid en pijn, dichtte Jean Pierre Rawie. Heel gek is dat accijns niet, want veel narigheid en pijn is weer een gevolg van drinken en roken. Accijns is een soort boete. Je betaalt voor de gevolgen: de politie moet beter opletten en de oncoloog heeft het maar druk. Je draagt zelf […]

C.S. Lewis als ethicus over integriteit

In de toegepaste ethiek zien we tegenwoordig als centraal begrip ‘integriteit’ opduiken: in het openbaar bestuur, in het bedrijfsleven en recentelijk ook in de wetenschap. Dat klinkt vertrouwd en belangrijk. Maar wat is het? Hoe krijg je het? En wordt er niet verschillend over gedacht? Dat zijn meta-ethische vragen die filosofische reflectie behoeven. Bart Cusveller beantwoordt ze, verrassend, met behulp van C.S. Lewis.   Neem als voorbeeld van integriteit dat van een bekende Nederlander onlangs […]

Niet-autonomie als vrijheid

Peter Blokhuis

Autonomie (jezelf tot wet zijn) en heteronomie (een ander stelt je de wet) worden vaak gezien als een tegenstelling. Of je doet wat je zelf denkt en wilt, of je doet wat een ander zegt. De Franse filosoof Gabriel Marcel (1889-1973) meent dat we die tegenstelling moeten overstijgen. De twee begrippen horen volgens hem thuis op het terrein van het beheren: autonomie is beheer door mijzelf en heteronomie is beheer door een ander. Maar als […]

Individualisering: dat was vroeger (2)

Nooit daarvoor en nooit daarna werden de belangen van individu en gemeenschap zo subtiel op elkaar afgestemd als in de burgerlijke cultuur, vindt Govert Buijs. Maar dat was vroeger. Hoe kunnen we als nieuwe kuddedieren, die de schijn ophouden van authentieke individuen, het geloof als kompas gebruiken en gemeenschap stichten? Govert Buijs doet een voorstel. In het eerste deel van dit essay over individualisering ben ik vooral ingegaan op de manier waarop individualisering zich in […]

Omgekeerde effecten omgekeerd

Ikenius Antuma

Van nature ben ik een rechtlijnig denker: ik heb liever een lineaire dan een circulaire geschiedenisvisie, liever een propositionele dan een metaforische verheldering, liever causale dan correlatieve verbanden. Maar het is een voorkeur, geen absoluut gegeven, wat al blijkt uit het feit dat ik mezelf typeer als ‘rechtlijnig’. En juist die rechtlijnigheid maakt me gevoelig voor uitzonderingen op de regel. Het oorzaak-gevolgdenken, waar godsbewijzen, de westerse wetenschap, het biljartspel en nog veel meer op zijn […]

Is er een antwoord mogelijk op de vraag, wat is kunst?

Wat kunst is, is misschien een saaie vraag, maar moet je het antwoord weten? Gaat het bij het verlangen naar schoonheid om de schoonheid of om het begrijpen van wat schoonheid is? Dat is meer de vraag van Sophie Pieper. De laatste twee maanden heb ik veel over Oosterse filosofie en Afrikaanse filosofie geleerd. Dat is een aparte ervaring. Wij denken dat we het hier in het Westen allemaal perfect voor elkaar hebben en dat […]

De verborgen dimensie van de klimaatcrisis

Het heilige is volgens Maarten Verkerk de verborgen dimensie van de crisis waarin we verkeren. Het heilige verbindt ons met de medemens, de natuur en met God.   Graham Greene begint zijn boek Het einde van het spel op een merkwaardige manier. Hij zegt dat een verhaal eigenlijk geen begin of einde heeft. Maar dat de schrijver een willekeurig beeld kiest vanwaaruit hij de roman opbouwt. Dan corrigeert hij zichzelf door de vraag te stellen: […]

Weg bij de middelmaat

In de crisis van deze tijd vormen fatsoenlijke burgers die elkaar in slaap sussen het grootste gevaar, vindt Jan Hoogland, die zichzelf overigens als fatsoenlijk burger beschouwt. Wij worden in onze tijd geconfronteerd met een moreel vraagstuk dat nog niet eerder in de geschiedenis heeft gespeeld: laten wij, als een generatie van mensen die van alle welvaart en luxe die de aarde ons kan bieden genoten hebben, nog een leefbare wereld na aan onze kinderen? […]

De Japanse steenhouwer

Het probleem met onze verlangens is dat we steeds meer willen hebben, zo wordt vaak gezegd. Maar is dat zo? Multatuli’s parabel van de Japanse steenhouwer laat zien dat begeerte complexer is.   In 2020 is het precies tweehonderd jaar geleden dat Eduard Douwes Dekker werd geboren, die onder het pseudoniem Multatuli in 1860 zijn boek Max Havelaar de wereld in slingerde. Met zijn felle aanklacht tegen de uitbuiting van de Javaanse bevolking bracht het […]

Sophie van Aspremont

Willem J. Ouweneel

In Lotharingen ligt het plaatsje Apremont-la-Forêt, waar de adellijke familie ‘van A(s)premont’ vandaan komt. Kort vóór 1163 werd Sophie van Aspremont (ook genaamd ‘van Yvoi’) geboren als dochter van Go(s)bert IV van Aspremont (ca. 1127-ca. 1163) en Adelaide van Dun (ca. 1130). Ergens in die eeuw moet het kasteel van A(s)premont herbouwd zijn op een eenzame berg niet ver van Commercy. Verder bracht de familie nog voort de zalige Gobert van Aspremont (ca. 1187-1263), een […]