Marius Buiting – De coronacrisis is een waardencrisis

Aart Deddens en Jan Hoogland

Marius Buiting is een fijnproever. Een cliché zul je niet gauw uit zijn mond horen. Van veel woorden kent hij de oorsprong en de etymologische varianten. ‘Bedoeling’ en ‘bestemming’ zijn zulke woorden. Als we hem aan het eind van het gesprek vragen naar zijn reflectie op de ‘bedoeling’ van zijn eigen leven, antwoordt hij: “Dat komt ons niet toe om te begrijpen. Mysterie houdt het leven mooi. Wat is de zin van de dingen? Ik […]

Democratie is een experiment

Een sterk leider is iemand die een heldere en consistente lijn uitzet en daaraan consequent vasthoudt. Met name in een crisis is dat het type leider waar de meeste mensen en de media naar verlangen. Premier Rutte is om deze eigenschappen geprezen, maar het gemor is groeiende. Ik las vandaag (8 augustus) bijvoorbeeld dat Eus vindt dat Rutte er een potje van maakt. Eus is een Deventer influencer, wiens invloed zich inmiddels uitstrekt over heel […]

De meeste mensen deugen, maar niet deugen kunnen ze allemaal

Hannah Arendt vindt het kwaad oppervlakkig (banaal) en het goede diep. Maar ook het goede kan banaal zijn, volgens Jan Hoogland. In het vorige nummer van Sofie ben ik uitgebreid ingegaan op het thema van de banaliteit van het kwaad bij Hannah Arendt. Ik heb de banaliteit van het kwaad toen omschreven als “de weigering om over zichzelf na te denken, de dialoog aan te gaan en de verantwoordelijkheid te nemen voor het eigen handelen” […]

Over de zin van redelijke wereldbeelden (2)

Emanuel Rutten

We kunnen niet zonder wereldbeeld. Ons wereldbeeld bepaalt wat we zinvol, rechtvaardig en goed vinden. Wereldbeelden zijn echter geen wetenschappelijke theorieën, zoals Emanuel Rutten al in het vorige nummer van Soφie uit de doeken deed, maar ze ontstaan door de interpretatie van ervaringen in de leefwereld. Hoe moeten we de diverse wereldbeelden echter beoordelen? Rutten geeft een aantal criteria. Laten we voor het beoordelen van de redelijkheid van religieuze of seculiere wereldbeelden afscheid nemen van […]

Wat kunnen we met een zee van glas?

De Leviathan staat in het Oude Testament symbool voor het natuurgeweld van de zee. In het Nieuwe Testament, helemaal op het eind, ziet de apostel Johannes in een visioen een nieuwe aarde, ook met een zee, maar dan van glas. Is dat een productinnovatie of toch een onmogelijkheid (‘en de zee was niet meer’)? Kan het mysterium fascinans (het mysterie dat ons boeit) zonder het mysterium tremendum (het mysterie waarvoor we sidderen)? Ten behoeve van […]

Het gaat niet goed met de natuur

In het denken over natuur zit een conservatieve tendens. We moeten terug naar hoe het vroeger was, met grutto’s en met leeuwen en beren. Volgens Peter Blokhuis kan dat niet en moeten we dat ook niet willen. We kunnen alleen goed over de natuur nadenken als we niet de natuur tot norm nemen, maar de cultuur. Volgens velen gaat het niet goed met de natuur in Nederland. Daarbij denkt men bij ‘natuur’ aan de biodiversiteit, […]

Wat jou niet doodt, maakt jou sterker

Ikenius Antuma

”Ik zal de waarheid blijven zoeken,” zei ik enkele Soȹies (inclusief een waarheidsspecial) geleden. In de lijn daarvan ga ik het nu over niet-falsifieerbare stellingen hebben, die de waarheid weliswaar niet per se ontkennen, maar ook niet echt lijken te ontdekken. Dat een stelling niet-falsifieerbaar is, kan de conclusie zijn na overtuigende pogingen om een stelling te falsifiëren. Heel graag wil ik ter illustratie een mop vertellen. Een man vertelt aan iedereen dat hij dood […]

We leven in datagedreven tijden

Wij leven in een datagedreven tijd. De overvloedige beschikbaarheid van data geeft een gevoel van onoverzichtelijkheid: ook al lijken we veel te kunnen overzien, we hebben maar weinig in de hand.   De wereld wordt steeds onoverzichtelijker. Coen Simon noemt het in zijn boekje Pleidooi tegen enthousiasme (2020) “de tragische maakbaarheid van onze tijd”; “we overzien alles, maar hebben vrijwel niets in de hand.” Vaak kun je je niet aan de indruk onttrekken dat het […]

De onredelijke markt

Peter Blokhuis

Kun je iets doen doordat een ander het wil? Dat kan alleen als je gedwongen wordt. Maar als je gedwongen wordt, wil je het niet. Een als je het niet wilt, doe je het niet, de ander doet het. Het ligt anders wanneer je zelf niets wilt en in beweging komt als een ander wil dat jij iets doet. Dat is de positie van de slaaf die niets te willen heeft. Je kunt iets willen […]

Jacques Ellul – denker vanuit het eschaton

Over doelen kunnen we het snel eens zijn in de samenleving. De vraag is echter hoe we die doelen willen bereiken. In de ethiek moet het daarom om de middelen gaan. Welke middelen zijn geschikt om de gestelde doelen te bereiken? Voor een christelijke ethiek zijn machtsmiddelen uitgesloten. Roelf Haan laat zien hoe bij de Franse denker Jacques Ellul daarom het eschaton centraal stond. In het eschaton komt de genade naar ons toe. Het heil […]