De banaliteit van institutioneel racisme

Uit verveling keek ik naar een Tweede Kamerdebat en veerde op. Geen corona-shit maar een Zwarte Pietendiscussie. Dat ik die nog eens als een bevrijding zou ervaren! Pieter Derks beklaagde zich al dat het voor die discussie nooit het goede moment is, want de tijd is óf – rond de intocht – rijp voor polarisatie, óf – de rest van het jaar – zwanger van verzadiging: alsjeblieft nu niet. Daarom mag 4 juni 2020 te 23.00 uur voor mij […]

‘Het is beter kwaad te ondergaan dan kwaad te doen’

Jan Hoogland bespreekt de misverstanden die opdoemen wanneer we het kwaad banaal noemen. Kwaad gaat volgens Hannah Arendt niet over gedragsregels, maar over de dialoog met jezelf. Wie zich overgeeft aan gedachteloosheid, staakt die dialoog en stelt zichzelf tot kwaad in staat. Het  kwaad dat op die manier ontstaat is banaal in de zin van gedachteloos, maar kan niettemin extreem zijn.   Al eerder heb ik in Soφie aandacht gegeven aan het door filosofe Hannah […]

Heeft lijden schoonheid? (1)

Voordat Käthe Kollwitz haar kunstwerken over de arbeidersklasse met politieke bedoelingen ging maken, werd zij al ontroerd door de schoonheid van lijdende mensen. Is dat niet ongerijmd? Past dat bij elkaar, lijden en schoonheid?   Eerst even een persoonlijke ervaring om de alledaagsheid of universaliteit van deze vraag van Soφie te benadrukken. Mijn baas had voorzien dat ik mij de eerste werkdag na de verloren halve finale op het WK-voetbal van 1998 met een enorme […]

Tussen realisme en idealisme – De kerkvaders over slavernij

Joost Hengstmengel

In de economie kunnen realisme en idealisme op een inspirerende manier samengaan. Deze les kunnen we volgens Joost Hengstmengel trekken uit het vroegchristelijk denken over slavernij.   De veelbesproken encycliek Laudato Si’ van paus Franciscus uit 2015, over de zorg voor wat hij ons gemeenschappelijk huis noemt, kwam niet uit de lucht vallen. Franciscus’ rondzendbrief bouwt voort op een reeks sociale encyclieken die verschenen zijn sinds Rerum novarum uit 1891. De in deze encyclieken vervatte […]

Als een licht

Peter Blokhuis

Wie ademt, haalt zuurstof binnen. Als er geen zuurstof is of als we niet kunnen ademen, sterven we. Zuurstof is niet van mensen afhankelijk, wij maken geen zuurstof. Maar omdat wij van zuurstof afhankelijk zijn, is de waarde of betekenis van zuurstof mede van ons afhankelijk. Zuurstof betekent voor ons ‘leven’, dit in tegenstelling tot gifgas. Die waarde zou zuurstof niet hebben als er geen mensen of, meer algemeen, als er geen levende wezens zouden […]

Heeft lijden schoonheid? (2)

Het lijden in de kunstwerken van Käthe Kollwitz heeft niet alleen kracht door het narratieve, door de uitbeelding van een geschiedenis. Wat is er nog meer aan de hand?   Als het om de uitbeelding van de schoonheid van het lijden gaat, ligt het gevaar van sentimentaliteit op de loer. Wolterstorff wijst daarop en hij neemt aan dat het voor Kollwitz een worsteling was om aan dit gevaar weerstand te bieden. Eerst maar de vraag […]

Over de zin van redelijke wereldbeelden

Emanuel Rutten

We kunnen niet zonder wereldbeeld. Ons wereldbeeld bepaalt wat we zinvol, rechtvaardig en goed vinden. Om levensbeschouwingen met elkaar te vergelijken is een bepaald model van rationaliteit nodig. Emanuel Rutten legt in dit artikel uit wat dat model niet kan zijn. In het volgende nummer legt hij uit wat het wél is.   Wat is de zin van het leven? Deze fundamentele, allesomvattende en levensbepalende vraag wordt tegenwoordig in academisch onderzoek en onderwijs niet of […]

Exodus, boek van de bevrijding

Het Bijbelboek Exodus vertelt het grote verhaal van de hoop, de bevrijding van de Israëlische slaven uit het land Egypte. Hierover schreef Jonathan Sacks, emeritus opperrabbijn van Groot-Brittannië, een buitengewoon boeiend boek. Hij behandelt het niet vers voor vers (microscoop) maar per gedeelte (telescoop) volgens het rooster van de wekelijkse Thoralezing. Een paar onderwerpen uit het boek wil ik aanstippen. Hij schrijft over de burgerlijke ongehoorzaamheid van Sifra en Pua; zij gaven een nieuw gezicht […]

Een rijk boek over zorg

Onder redactie van Simon Polinder en Bart Cusveller is de bundel Christelijke zorg – Professional, praktijk en organisatie verschenen. Een rijk boek dat vooral opvalt door het feit dat het een breed palet biedt aan theorieën en denkmodellen over de relatie tussen de praktijk van de zorgverlening en het geloof of de tradities waaraan mensen die in de zorg werken hun inspiratie en motivatie ontlenen. Daarbij is het boek ingedeeld rond drie thema’s: 1) de […]

Het uur van de waarheid

Dat ‘waarheid’ relationeel is, blijkt dit ten volle in de leugen, omdat de leugen gedefinieerd wordt door de onwaarachtigheid, stelt Jan Hoogland. In het voorgaande nummer van Soφie heb ik een beschouwing gewijd aan het thema van de Maand van de Filosofie: waarheid. Ik beweerde dat het begrip waarheid een evaluatief begrip is. Met behulp van dit begrip evalueren we de aanspraak van mensen dat de uitspraken die zij doen een juiste voorstelling van een […]