Een jaar van vrees en beven

2020 was het jaar van de angst. Alle reacties erop hebben we gezien: verstijven, vechten, vluchten, vuurwerk afsteken, wc-papier hamsteren. Door angst voor de angst liep het iedereen tijdens de eerste golf alvast dun door de broek. De belangrijkste v is overigens de v uit het verhaal van Abraham: vertrouwen. Abram is gesetteld, midlife, kinderloos, weinig toekomst. ’t Zal hier haast zijn gedaan, weet hij. Hier in Haran is het niet. Als de Stem hem […]

Wat is leven? Hoe virussen onze kijk op het leven en ons ethisch oordeel kunnen veranderen

Het leven begint niet ergens en het is geen ding. Dat is de belangrijkste stelling van Henk Jochemsen. Virussen bestaan uit materiaal dat van ‘leven’ afkomstig is, maar zijn zelf geen leven. Om het met Dooyeweerd te zeggen: ze worden gekenmerkt door hun biotische objectfunctie, niet door een biotische subjectfunctie. Dat klinkt moeilijk, maar na het lezen van dit artikel begrijpt u het. En misschien nog wel meer…  In onze alledaagse ervaring met de wereld […]

In beeld

Peter Blokhuis

Kunstschilder Magritte is vooral bekend geworden door het schilderij waarop een pijp staat afgebeeld met daaronder de zin ‘ceci n’est pas une pipe’ (dit is geen pijp). Een weinig verrassende mededeling, zo lijkt het, want een afbeelding van een pijp is zelf geen pijp. Maar als iemand voor het schilderij staat en je vraagt hem “Wat zie je?”, dan zal het antwoord zijn: “Een pijp”. Vraag je “Wat voel je?” – waarbij ik even aanneem dat […]

Comenius droomde over harmonie en vrede in een verscheurde wereld

Klaas van der Zwaag

Hij was een van de grootste geleerden in Europa: Jan Amos Comenius (1592-1670). Een opgejaagde vluchteling uit Tsjechië die als universeel geleerde naam maakte met zijn diepzinnige ‘pansofie’, een filosofische bespiegeling over de eenheid van wetenschappen en van de werkelijkheid. “Hij was een oprechte gelovige voor wie het leven soms pikzwart was door de vervolgingen. Hij beleefde zijn tijd als eindtijd”, zegt politiek filosoof Henk Woldring.   Woldring (77) is emeritus hoogleraar politieke filosofie aan […]

Inclusief diaconaat

Thijs Tromp stelt ‘inclusie’ voor als perspectief op de wetenschappelijke bestudering van de diaconale praktijk in Nederland. Met deze keuze hoopt hij als kersvers hoogleraar bij te dragen aan het dienstbare imago van het diaconaat.   Het is de roeping van het diaconaat om in navolging van Christus, de dienstknecht van de HEER, bij te dragen aan de komst van Gods koninkrijk van liefde, vrede en gerechtigheid. In haar lange geschiedenis heeft de diaconale praktijk, […]

Max Weber raakt de calvinistische ziel

Max Weber deelt dit jaar met Abraham Kuyper zijn honderdste sterfdag. Onder de neocalvinistische volgelingen van Kuyper is Max Weber een bekende, niet het minst vanwege de Weber-these, waarin deze een verband legde tussen kapitalisme en calvinisme. Maar wat was dat verband nu precies? Een belangrijke vraag, volgens Hans Ester, omdat Weber zelf heel precies was.   In zijn magistrale boek De verdwijnende hemel. Over de cultuur van Europa in de twintigste eeuw vergelijkt historicus […]

Taalgevoeligheden

Taaluitingen kunnen naast hun expliciete en bedoelde betekenis een impliciete, onbedoelde betekenis hebben die minstens even veelzeggend is. Jan Hoogland analyseert twee actuele uitingen: ‘fatsoenlijk rechts’ en ‘de linkse kerk’. Hij concludeert dat de tegenstelling tussen links en rechts nog lang niet is achterhaald, maar wel sterk is veranderd.   De uitdrukking ‘fatsoenlijk rechts’ kwam ik regelmatig tegen in het nieuws rond de ‘ineenstorting’ van Forum voor Democratie. Het verhaal over die ineenstorting zal ik […]

De eenzaamheid doorbreken

Varden is bisschop van Trondheim in Noorwegen. Na zijn studie theologie en filosofie trad hij in in het klooster. In onze samenleving komen we veel eenzaamheid tegen, maar het lijkt wel of er een taboe op rust om hierover te spreken. Volgens Varden verzet het christendom zich ertegen dat mensen ten diepste alleen zijn. In het hoofdstuk ‘Bedenk dat je stof bent’ bespreekt hij uitgebreid de Scandinavische existentialist Dagerman. Hij stelt dat zijn werken ‘symbool […]

Andere werelden en de onze

De bekende Britse auteur C.S. Lewis studeerde filosofie en als extra vak Engels, dat in die tijd opkwam als studie; zijn doel was om filosoof te worden. Maar omdat de concurrentie te groot was en hij geen baan hierin kon vinden, werd hij literatuurhistoricus. In Nederland verwierf Lewis grote bekendheid met zijn Narniasprookjes en een groot aantal boeken. Minder bekend zijn de lezingen die hij bij diverse gelegenheden heeft gehouden. Enkele jaren geleden verscheen hier […]

‘Het goede leven’ is nooit weggeweest

 Pieter Vos

Aristotelische deugdethiek in de protestantse scholastiek In recent onderzoek is er in toenemende mate aandacht voor de rol van deugdethiek in de ethiek van na de reformatie. Toch is de dominante opvatting nog steeds dat de reformatie een breuk inluidde met de klassieke en christelijk-ethische traditie. Pieter Vos betoogt dat het aristotelische ethisch denkkader van voor de reformatie in hoge mate gecontinueerd wordt in de protestantse scholastieke theologie van de zestiende en de zeventiende eeuw. […]