Empathie

Marie Curie zei over het door haar ontdekte radium: “Radium bestaat niet voor een enkeling, om er rijk van te worden. Het is een element. Het is dus voor iedereen.” Hoe weldadig klinkt dit, en hoeveel meer humaan zou de wereld ervoor staan als koper, koffie, cadmium even gemeenschappelijk waren als de zuurstof die wij inademen en niet werden gebruikt voor persoonlijk gewin. Marie had een grote empathie voor de dingen, misschien wel meer dan […]

Ecologische paniek en wat daarop volgt

Dat Rome was verwoest door de barbaren was volgens Augustinus geen wraak van de Romeinse goden die in de steek waren gelaten. Sowieso was Rome geen blijvende stad. Tegenover het heersende onrecht moeten we de liefde stellen, vond Augustinus, en vindt ook Roel Kuiper nu ecologische paniek de massa in haar greep houdt.   In de zomer van 2019 speelde een jeugdtheatergroep in Nederland een zelfgemaakt stuk dat zij Titanic noemden. Het theaterstuk was geïnspi­reerd […]

Tuintaal

Peter Blokhuis

In Amsterdam-Noord heeft het Leger des Heils een biologische groentetuin. Er werken mensen die het helemaal gehad hebben met de maatschappij en geen aansluiting meer zoeken. Ze zijn gekwetst, boos en leven zonder perspectief. Ze missen zelfstandigheid, verbondenheid en het vertrouwen dat ze iets kunnen. Het zijn mensen die zelden voorkomen in boeken van filosofen. Een filosoof denkt over de mens als een wezen dat lijkt op wie hij zelf is. De gekwetste mensen in […]

Duurzame schaarste

Ad van Geesbergen analyseert twee duurzaamheidsparadigma’s, dat van de ecologische economie en van de milieueconomie. Aan die paradigma’s liggen volgens hem levensbeschouwelijke overwegingen ten grondslag, zonder dat ze als levensbeschouwelijk worden herkend.   Het huidige duurzaamheidsbeleid kan in Tour de France-termen worden gezien als een vlakke etappe in aanloop naar de bergen. De zware cols moeten nog komen. In Nederland hebben de klimaattafelgesprekken een indrukwekkende lijst van uitdagingen op het terrein van duurzaamheid opgeleverd. Ik […]

Ken je plaats! – Antropocentrisme in de christelijke theologie

De schepping komt beter tot haar recht wanneer mensen inzien dat niet alles om hen draait, is de stelling van Eva van Urk.   Draait alles in het christelijk geloof om de mens, die door God boven de ‘schepping’ gesteld zou zijn en daarom mag heersen over de dieren? Of zijn er ook andere, meer inclusieve visies denkbaar? In deze bijdrage bespreek ik de eeuwenoude achtergrond en doorwerking van theologisch antropocentrisme, waarna ik een perspectief […]

Speltheorie

“Waar denk je nu aan?” Voor menig man schijnt dat de ergste vraag te zijn die zijn vrouw kan stellen. Maar ook voor andere mensen is het best een lastige vraag. De weg om uit te drukken wat er in je hoofd omgaat is bezaaid met valkuilen en struikelblokken, zeker als het om schriftelijke uitdrukkingen gaat. Elke methode om de weg te effenen zou dus toegejuicht moeten worden. Een spellingshervorming is zo’n vereffeningsmethode, die echter […]

The battle of the frames

Volgens Jan Hoogland draait het in actuele debatten niet langer om waarheid, maar om de dominantie van jouw frame. De term frame kan het beste worden weergegeven met de term ‘interpretatiekader’: feiten spreken zelden voor zichzelf, maar vragen om duiding, die wordt aangereikt door de interpretatiekaders vanwaaruit mensen naar die feiten kijken. Soms zijn mensen zich daarvan bewust, maar heel vaak ook niet. Het woord framing klinkt echter actiever: het opzettelijk gebruikmaken van bepaalde interpretatiekaders […]

Hoe kunnen we het heilige hervinden?

De mens waant zich ‘heer der aarde’; alles wat hij tegenkomt bestaat slechts in zoverre het ‘een maaksel is van de mens’, was de diagnose van Heidegger, zeventig jaar geleden. Volgens oud-milieuactivist Paul Kingsnorth is dit precies het probleem dat ten grondslag ligt aan de ecologische crisis waar we in zijn beland. We kunnen volgens hem alleen uit deze crisis komen door opnieuw iets heiligs te vinden in de natuur, iets wat groter is dan […]

De boer en de baron

Willem J. Ouweneel

Een van mijn lievelingsboeken is Oud-Achterhoeksch boerenleven (1927) van schoolhoofd, kerkvoogd, volkskundige en streekhistoricus Hendrik Willem Heuvel (1864-1926) uit Laren (Gld.). Ik ben er apetrots op dat een geheel geannoteerde versie van dit boek, waarbij ik als hoofdredacteur mocht optreden, in april verschijnt onder de titel Oolde, mijn Oolde. Volgens mij is dit het mooiste boek dat ooit over het Nederlandse boerenleven geschreven is. In dit boek schrijft Heuvel over ‘de oude freule van Verwolde’, […]

Terug naar de dingen zelf – Borgmann en duurzaamheid

In dit artikel onderzoekt Teunis Brand de betekenis van de filosofie van Albert Borgmann voor het huidige debat over klimaatverandering. Die betekenis is volgens Brand tweeledig. Allereerst biedt Borgmann een kritisch perspectief op het huidige debat. Ten tweede kan zijn filosofie helpen om een visie op het goede leven te formuleren waarvan ecologisch verantwoord handelen intrinsiek deel uitmaakt.   Voordat ik de filosofie van Borgmann bespreek, ga ik eerst kort in op een tweetal argumenten […]