Het ‘economisch subject’ en de consistentie van het economisch denken

De ‘modale’ aspecten, zoals het economisch aspect, veronderstellen elkaar; het is niet mogelijk één ervan te verabsoluteren. Wanneer dat wel gebeurt, ontstaat tegenspraak in het denken. Bijvoorbeeld wanneer het concept van het economisch subject gelijk wordt gesteld met ‘hoe het systeem werkt’. Dan verdwijnt de menselijke wil uit het zicht. Het maakt de economische doelen richtingloos. Wat blijft is het conflicterende individueel-subjectieve eigenbelang op de zeer korte termijn. Wij moeten van een deterministisch idee van […]

Hoe kun je burgers weer betrekken bij de politiek?

Meer directe democratie is volgens Jan Hoogland niet het juiste middel om burgers meer bij de politiek te betrekken. Maar hoe moet het dan wel?   De laatste jaren is er bij de verkiezingen in veel Europese landen sprake van een trend die met ‘versnippering’ wordt aangeduid. Dat heeft ten dele te maken met het toenemende aantal partijen dat aan de verkiezingen meedoet, maar wellicht nog meer met het feit dat de grote partijen onder […]

Thijs Tromp – Lol hebben in nutteloze praktijken

We bakken er in dit leven weinig van. De zin van het leven, het doel, de opdracht die we moeten vervullen zijn allemaal veel te groot. Je zou er cynisch van worden. Thijs Tromp niet. Die heeft er lol in. Humor stelt je in staat het leven in zijn volle ernst aan te kunnen. Heeft Jezus trouwens ooit gelachen? Theoloog Thijs Tromp heeft wel een idee. Naast zijn baan als directeur van Reliëf (de  christelijke […]

De morele verplichting van klokkenluiders – Een toepassing van het concept verantwoordelijkheid van Levinas

Adam van Bergeijk

Het liberale discours met de nadruk op individualiteit en rationaliteit biedt geen afdoende verklaring voor het klokkenluiden. Bij Levinas’ idee van verantwoordelijkheid kunnen meer mogelijke verklaringen worden gevonden, volgens Adam van Bergeijk.   In dit artikel wordt de morele verplichting van klokkenluiders geanalyseerd. Niet iedereen wil een klokkenluider zijn die misstanden aan de kaak stelt. Immers, gelet op de veelal negatieve gevolgen voor de klokkenluider zelf, kan het maar beter zijn om te zwijgen of […]

Sophie, Marvin en ik

Willem J. Ouweneel

Wat heeft mijn recente 75ste verjaardag te maken met de beroemde film Sophie’s Choice? Een film met een glansrol voor Meryl Streep en geregisseerd door Alan J. Pakula. In 2011 (!) heb ik het in deze column al eens over deze film gehad. Sophie is een Poolse vrouw die in het concentratiekamp Auschwitz belandt, waar zij een van haar twee kinderen moet afstaan om naar de gaskamer te gaan. Daar gaat de film over: de […]

Sophocles’ (496-406 v. Chr.) verhaal van Oedipus – Een verhaal van vrijheid, autonomie en goddelijke voorzienigheid

Het verhaal Als baby werd Oedipus in opdracht van zijn vader, koning Laios van Thebe, met gebroken pezen ontvoerd om de goddelijke voorzegging te omzeilen dat de baby als jongeling zijn vader zou vermoorden en zijn moeder zou huwen. De baby moest vermoord worden, maar de herder die hem ontvoerde toonde medelijden met hem en legde hem te vondeling. Een andere herder bracht hem bij koning Polybos, waar hij zijn jeugd doorbracht, niet wetende dat […]

Fichte en Kierkegaard – De invloed van Fichtes theorie van het zelfbewustzijn op Kierkegaards notie van het zelf

Suzan ten Heuw

Wie is de ‘ik’ in ‘ik denk’? Wat is het zelf in het zelfbewustzijn? Fichte wees op de noodzakelijke cirkelredenering in de reflectietheorie. Kierkegaard is hierin door Fichte beïnvloed, stelt Suzan ten Heuw.   In de ontwikkeling van theorievorming over het zelfbewustzijn kunnen we volgens de Duitse idealistische filosoof Dieter Henrich (*1927) twee tijdvakken onderscheiden, de zestiende tot en met de achttiende eeuw, en de negentiende eeuw tot en met heden. Fichtes positie met betrekking […]

Dordt is zinvol compromis, maar we moeten nu verder

Klaas van der Zwaag

De uitspraken van de Dordtse synode over het menselijk heil vormen een zinvol compromis, vinden prof. dr. W.H.Th. Moehn en prof. dr. W.J. Ouweneel. Beide hoogleraren – de een reformatorisch, de ander evangelisch – stellen dat de huidige tijd wel andere accenten vraagt.   De periode rond de Synode van Dordrecht (1618-1619) was een zeer verwarrende, met veel belangen die door elkaar liepen, kerkelijk en politiek, stelt prof. Moehn, hoogleraar namens de Gereformeerde Bond binnen […]

Catch 22

Vorige maand overleed mijn moeder. In een statig album met zwarte bladzijden en zilveren onderschriften vond ik een krantenartikel dat tussen de foto’s was geplakt. Het vergeelde papier stak slordig af tegen de romantische kiekjes van het zomerkamp van de vijfde klas van het Marnixgymnasium uit Rotterdam in 1950. Prof. dr. C.C. de Bruin overleden, meldde het artikel. Ah, Zebedeüs! dacht ik, zijn bijnaam vanwege zijn voornaam Cebus. Hij was leraar Nederlands, gepromoveerd op Thomas […]

De uil van Minerva

Met een indirecte verwijzing naar Hegel (de uil van Minerva) creëert Thierry Baudet een reddingsmythe: alleen Forum voor Democratie kan ons nog redden van de ondergang. Deze retoriek komt volgens Jan Hoogland voort uit een ondemocratische attitude. Op 20 maart jl. vonden in Nederland de verkiezingen plaats voor de Provinciale Staten. Vanwege een ingewikkeld getrapt systeem zijn deze verkiezingen ook bepalend voor de nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer van de Staten-Generaal en daarmee voor […]