Comenius, filosoof van de eenheid en harmonie

Klaas van der Zwaag

De werkelijkheid is één. Jan Amos Comenius (1592-1670), filosoof, theoloog, orthopedagoog en diplomaat, zette de grondlijnen van een ‘pansofie’ uiteen, een totaalvisie op de werkelijkheid, waarin wereld, mens en God een intrinsieke samenhang vertonen. Hij benadrukte als christenhumanist de morele en godsdienstige vorming van de mens.   Comenius was een uit Tsjechië afkomstige oorlogsvluchteling (hij heette oorspronkelijk Jan Komenský) die de laatste veertien jaar van zijn leven in Amsterdam doorbracht. Hij publiceerde daar vele werken […]

Kun je kiezen voor kwetsbaarheid?

Jan Hoogland

Brené Brown is wereldwijd bekend vanwege haar boeken over kwetsbaarheid en imperfectie. In die boeken vertelt zij onder andere over haar eigen kwetsbaarheid en imperfectie en hoe zij geleerd heeft ermee om te gaan. Sterker nog: als je goed met je kwetsbaarheid kunt omgaan, kun je er zelfs kracht en energie uit putten. Gezien haar verkoopcijfers herkennen veel mensen zich in haar verhaal. Mensen voor wie het blijkbaar een opluchting is eindelijk te durven toegeven […]

Etty Hillesum: “Het noodlot aanvaarden voor mijzelf, niet voor anderen”

Gertram Schaeffer

Etty Hillesum wilde niet onderduiken in de Tweede Wereldoorlog om het lot van haar op transport gestelde volksgenoten te kunnen delen. Deze vorm van solidariteit wilde ze echter niet aan anderen opleggen. Dat blijft overeind volgens Gertram Schaeffer.   Etty Hillesum meende dat het niet juist was om onder te duiken tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij wilde zich niet onttrekken aan het lot dat haar volk moest ondergaan. En zij ging dan ook vrijwillig naar […]

Anna, Hanna en Johanna en… Sofia

Willem J. Ouweneel

Een tijd geleden las ik de prachtige roman van Marianne Fredriksson (1927-2007): Anna, Hanna en Johanna (1994), over het leven van een Zweedse grootmoeder, moeder en dochter. Op internet vond ik een lijstje waarin dit boek genoemd wordt als een van de tien beste romans ter wereld. Dat zegt wel wat. Naderhand ontdekte ik dat Fredriksson zich in het grotendeels atheïstische Zweden niet schaamt zichzelf ‘christin’ te noemen. De grootmoeder is Hanna. Zij is op […]

Economie door een theologische bril

Jurn de Vries schreef onlangs een boek over een breed scala aan economische vragen en zaken. Het begint met een excurs over de verhouding van de christelijke ethiek en de geest van het neokapitalisme. Dan volgt een hoofdstuk over economische ongelijkheid. Vervolgens komt in twee hoofdstukken de consument aan bod en wordt achtereenvolgens ingegaan op de ethiek van de consumptie en op het maken van schulden. Verder zijn er afzonderlijke hoofdstukken waarin de sociale verantwoordelijkheid […]

Kierkegaards pleidooi voor authentieke christenen

Klaas van der Zwaag

De Deense denker Søren Kierkegaard (1813-1855) was zijn tijd ver vooruit in zijn beschrijving van de angst als wezenskenmerk van het menselijk bestaan. Zijn hart klopt echter in zijn zoektocht rond de kernvraag van menselijk leven: hoe word ik een christen? Hij waarschuwt ons voor een kerk die een gevestigde orde wordt en zo verstart, aldus Kierkegaard-vertalers Andries Visser en Lineke Buijs. Een wonderlijke ontmoeting in een noordelijke uithoek van Groningen, dichtbij de Waddenzee. Ulrum […]

Het zelf – De reactie van Kierkegaard op Fichte

Suzan ten Heuw

Kierkegaards kennisname van Fichtes geschriften heeft bijgedragen aan zijn ontwikkeling als filosoof van het zelf, is de stelling van Suzan ten Heuw.   In veel geschriften van Søren Kierkegaard (1813-1855) komen zowel directe als indirecte verwijzingen naar geschriften van Johann Gottlieb Fichte (1762-1814) voor. Aan die verwijzingen kunnen we zien dat Kierkegaard Fichte heeft gelezen. De aard van die verwijzingen roept de vraag op welke rol Fichte heeft gespeeld in de opbouw van het oeuvre […]

Is hoop een deugd?

Eind vorig jaar dook een verkeersregelaar achter een vrouw aan die de Hollandsche IJssel was ingereden. Hij kwam daarbij zelf om het leven, net als de vrouw die hij wilde redden. Dit drama is een klassieke Aristoteles-les: de deugd des moeds is het optimum tussen twee ondeugden: lafheid en roekeloosheid. Deugdzaam leven betekent onder meer berekenend leven. Je leven in de waagschaal stellen om een naaste te redden is weliswaar heel nobel, maar waarschijnlijk ook […]

Pieter Vos – De pacifistische stem moet op de achtergrond blijven klinken

In het thema oorlog zit een grensoverschrijding. Het is iets wat voorbij de ethiek lijkt te gaan. Toch gaat Pieter Vos de strijd aan met dit thema, zonder pasklare antwoorden. Met een pacifistische stem op de achtergrond die volgens hem moet blijven klinken, bij alle dilemma’s die in de oorlogspraktijk aan de orde zijn. Per 1 januari jl. is hij bijzonder hoogleraar Protestantse Geestelijke Verzorging bij de krijgsmacht aan de PThU in Groningen.   Gefeliciteerd […]

Pieter Vos

Expert op het gebied van religie (in de lijn van Kierkegaard) en zoon van een timmerman. Je kunt het minder iconisch treffen. Pieter Vos is een echte denker, maar hij heeft door zijn ervaring genoeg common sense om te weten of die hamer waarmee je je in de werkplaats op je duim slaat ook bestaat buiten de waarneming. Toch is er in zijn leven een kloof tussen theorie en praktijk. Hij verbouwde zijn huis, zonder […]