Sophie 7e jaargang nr 6, december 2017

Mendacium officiosum

Niets dan de waarheid spreken, kan dat? Een hele opgave, zo waarlijk immers helpe mij God, allemachtig. Filosofen zijn nog strenger dan de Bijbel. Ze staan zelfs de noodleugen (mendacium officiosum) niet toe. Met een beetje goede wil kun je dit Latijn echter ook vertalen met beroepsleugen. Er zijn sectoren die met fantaseren hun brood verdienen. Is het dan ook liegen? Denk aan accountants. Zij waarderen iets als goodwill met een getal en daar is […]

Kars Veling

Spreek onbevangen over God – maar wees voorzichtig met beweerzinnen

Volgens Kars Veling berusten ons denken en spreken over de werkelijkheid op analogieën, ook met betrekking tot God. Anders dan andere verschijnselen in de werkelijkheid kunnen we God niet onderzoeken door middel van experiment. Daarom moeten we volgens Veling extra voorzichtig zijn met onze logica op basis van beelden die de Bijbel aanreikt in het denken en spreken over God. In een interview in Soφie (februari 2017) zei ik iets over “En dus bestaat God”, […]

Foto bij artikel Radicale oppervlakkigheid

Radicale oppervlakkigheid – Hannah Arendt versus Bettina Stangneth

Het radicale kwaad van het nazisme was oppervlakkig, stelt Hannah Arendt. De ernst ervan kon slechts gerealiseerd worden door niet na te denken. Daarvan is Eichmann het voorbeeld. Bettina Stangneth is het hier niet mee eens. Als het kwaad niet intentioneel is, maar voortkomt uit onnadenkendheid is Eichmann het verkeerde voorbeeld. Bovendien is de relatie tussen denken en kwaad volgens haar veel complexer. Een terechte conclusie, vindt Jan Hoogland. Maar doet zij werkelijk zo veel […]

Illustratie, Een pleidooi voor de voorlopigheid

Een pleidooi voor de voorlopigheid

Een provisioneel waarheidsbegrip vraagt om een theologie van de voorlopigheid, is de stelling van Peter Nissen. Juist omdat zij ‘pro-visioneel’ is, ziet zij niet af van de waarheid, maar blikt vooruit (providere in het Latijn) naar de waarheid die nog komende is en neemt zij in haar handelen alvast een voorschot op die waarheid. Herman van Praag leidt zijn lezers in het boek Slecht zicht aan de hand van de jonge Amos door de religieuze […]

Illustratie, Liefde voor de rechtsstaat

Liefde voor de rechtsstaat

In het nieuwe kabinet-Rutte zitten twee partijen met een C in hun naam, met een nadrukkelijk christelijk geïnspireerde politieke filosofie. Wat zou hun focus moeten zijn in dit kabinet? In ieder geval zouden ze zich sterk moeten maken voor onze rechtsstaat, vindt Geert Jan Spijker. Dat betekent hoe dan ook een begrensde overheid die ruimte laat voor – ook diepe – verschillen. Dat is nog niet gemakkelijk in een kabinet waarin zowel secularistische als populistische […]

Illustratie, Geloven is een keuze, niet geloven ook

Geloven is een keuze, niet geloven ook

De ‘vermeende neutraliteit van het wetenschappelijk theoretische denken’ is een centraal issue binnen de reformatorische wijsbegeerte. Het stamt uit de tijd die gekleurd werd door een (neo) positivistisch wereldbeeld: wetenschap moet zich bij de feiten houden en heeft met waarden en levensbeschouwing niets van doen. In onze tijd, waarin het perspectivisme hoogtij viert, is het thema volgens Jan Hoogland weer actueel. In een positivistische context kwam Dooyeweerd met zijn these dat er een ‘innerlijke verbinding’ […]

Illustratie, Calvijn en de economische actualiteit (1)

Calvijn en de economische actualiteit (1)

Calvijn geldt als de door economen meest geciteerde theoloog. Dit was althans het geval toen het vak ‘Geschiedenis van het economisch denken’ nog steevast onderdeel was van het universitaire lesprogramma. Maar voor wie door Calvijn zijn ‘gegrepen’ staat Calvijn voor iets veel groters: hij is een gids voor universeel denken, voor een wereldbeschouwing die plaats biedt aan een diversiteit aan uitwerkingen op velerlei terrein. In de actuele problematiek van de economie, die voortdurend in complexiteit […]

Eugen Rosenstock-Huessy en René Girard

De kracht van het tweedepersoonperspectief – Over de verwantschap tussen Rosenstock-Huessy en Girard

Volgens Rosenstock-Huessy moeten we niet beginnen bij het ‘ik’, maar bij het ‘jij’. Voordat ik een zelfbewustzijn ontwikkel en ‘ik’ kan zeggen, word ik al aangesproken als een jij, word ik bij mijn naam genoemd. Dat mensen niet alleen bestaan in relaties maar ook pas zelfstandige personen worden in de interactie, is door Girard uitgedrukt met de term ‘mimese’ of nabootsing. Hans Weigand onderzoekt de verwantschap tussen beide denkers. Een rode draad in de reformatorisch-christelijke […]

Illustratie, De Governance Code gekraakt

De Governance Code gekraakt – Een kritische beschouwing over de cultuurparagraaf

Op 1 januari 2017 werd de nieuwe Nederlandse Corporate Governance Code van kracht. Veel elementen van bestuur en toezicht van de onderneming lijken helder beschreven en kunnen gezien worden als concrete voorschriften voor een toetsbare praktijk van bedrijfsvoering. Nieuw in de Code is de paragraaf over de bedrijfscultuur en de verantwoordelijkheid van de bestuurder in dezen. Volgens Tom van den Belt is er echter sprake van fictie en functioneel pragmatisme. Hij vindt het tijd om […]

Illustratie, Het voordeel van de twijfel

Het voordeel van de twijfel

Herman M. van Praag

Herman van Praag die veel over het thema geloof en wetenschap publiceerde koos voor de romanvorm bij het thema geloofstwijfel. In dit artikel geeft hij aan hoe zijn ideeënroman ´Slecht zicht´ is opgebouwd en met welke tradities hoofdpersoon Amos in dialoog is. Aan een schilderij laten zich twee componenten onderscheiden: het doek waarop een voorstelling staat afgebeeld, en de lijst die het geheel samenbindt. Een beschouwelijk boek heeft een vergelijkbare structuur. De grondidee die aan […]