Sophie 8e jaargang nr 3, juni 2018

Voorwoord

In de muziek bestaat het genre van de prelude. Ooit was de prelude bedoeld als voorspel op een fuga of suite. Maar in de romantiek werd het een werkje op zichzelf. Tot mijn favorieten behoren de preludes van Chopin, opus 28. Het merkwaardige verschijnsel doet zich voor dat door ze te bundelen die preludes hun zelfstandigheid weer verliezen. Je koopt de bladmuziek van de 24 preludes en je studeert ze allemaal in, tenminste, die preludes […]

Illustratie, De data de baas

De data de baas

Onlangs kwam in het nieuws dat het bedrijf Cambridge Analytica de Facebookgegevens van vijftig miljoen Amerikanen voor de afgelopen verkiezingen gebruikte om de content van Facebook in het Republikeinse spoor te trekken. Sindsdien weten we als het grote publiek van het bestaan van ‘big data’. Hoe voorkomen we dat die data met ons aan de haal gaan en hoe worden we die data de baas? Bernard Veldkamp neemt ons aan de hand. Vandaag de dag […]

Iemke Epema

Iemke Epema: Als ik niet vertrouw dat er goedheid is, kan ik wel ophouden

Deze maand promoveerde ds. Iemke Epema op het proefschrift ‘Niets gaat ooit verloren’, een studie naar transcendentie en transformatie in het denken van Charles Taylor. Deze studie laat zien wie Iemke is: ze wil alles begrijpen. Begrijpen wat de mens is, wie God is, hoe het geloof in elkaar zit. Daarom ging ze ooit theologie studeren. Later volgde een soort roeping tot predikant, vanuit haar passie dat het in de kerk om de inhoud gaat. […]

Sigmund Freud

Een lievelingskind hebben, kan dat?

Sophie Freud (1893-1920) was de jongste dochter van Sigmund Freud. Ze stond bekend als zijn lievelingskind, ook al voor haar vroege dood. Naar hedendaagse psychologische inzichten wijst dit verschijnsel op een narcistische stoornis. Is dat een bevredigende verklaring? Ik weet niet veel van Freud, maar ik weet wel dat hij humor had. Toen hij na de Anschluss van Oostenrijk naar Engeland emigreerde werd hij gedwongen een verklaring te ondertekenen dat hij goed behandeld was door […]

Illustratie, Wat is een rechtvaardige prijs? - Over filosofie, ethiek en marktwerking

Wat is een rechtvaardige prijs? – Over filosofie, ethiek en marktwerking

De vraag naar een rechtvaardige prijs wordt vaak gesteld, behalve in de economie zelf. Hoe komt dat? Roel Jongeneel laat zijn licht schijnen. De vraag wat een rechtvaardige prijs is, is al oud. Aristoteles hield zich er 350 jaar voor het begin van onze jaartelling al mee bezig, net als later de middeleeuwse kerkvader Thomas van Aquino en de Geneefse reformator Johannes Calvijn. Sindsdien is de vraag nooit weggeweest. Als vakbonden staken, dan gaat dit […]

Illustratie, Fatsoen zit ´m in zorgvuldig formuleren

Fatsoen zit ´m in zorgvuldig formuleren

In ons oordeel over andere godsdiensten, rassen en culturen komt het erop aan hoe we dat oordeel formuleren. Iedereen in de samenleving moet zijn zelfrespect kunnen behouden, volgens Jan Hoogland, ook de vreemdeling-die-in-uw-steden-woont. Er loopt een diepgaande kloof door ons land en door grote delen van Europa. Die controverse gaat over de vraag hoe onze houding moet zijn tegenover vreemdelingen die in onze samenlevingen binnendringen. In het debat daarover is de nuance vaak ver te […]

Illustratie, Lichaam en landschap in de romans van Karel Schoeman

Lichaam en landschap in de romans van Karel Schoeman

Lichaam en landschap zijn in de trilogie van Karel Schoeman elkaars metafoor. De toe-eigening van het onherbergzame landschap van Bloemfontein gebeurt op gelijke wijze als de toe-eigening van een ziek lichaam. Het werk van de Zuid-Afrikaanse schrijver Karel Schoeman (1939-2017) omvat romans, vertalingen (onder meer uit het Iers), biografieën (van Olive Schreiner en van Michelangelo bijvoorbeeld), reisverslagen, dagboeken, een autobiografie en zeer doorwrochte historische studies, zoals het postuum verschenen, immense werk over de VOC en […]

Illustratie, Waartoe is de economie op aarde?

Waartoe is de economie op aarde?

Aart Deddens

Op 24 mei jongstleden hield prof.dr. Govert Buijs zijn oratie aan de VU als bijzonder hoogleraar op de F.J.F. Goldschmeding leerstoel ‘Economie in relatie tot civil society’. Hieronder volgen enkele belangrijke gedachten uit het analytische en historische deel van de oratie. We lopen in onze samenleving een beetje rond alsof we dement geworden zijn”, liet Govert Buijs vorig jaar optekenen in een interview in Sophie (Sophie 2017,4). “Dat maatschappelijk middenveld, waarom hebben we dat eigenlijk?” […]

Illustratie, Lev Tolstoj als profeet en cultuurfilosoof

Lev Tolstoj als profeet en cultuurfilosoof

Sieuwert Haverhoek

In een recent interview (Aspecten 38, nr. 1) betreurt Egbert Schuurman het dat er maar een enkele christelijke cultuurfilosoof is geweest die zich heeft uitgelaten over de invloed van de techniek op de cultuur. Slechts Jacques Ellul (en de niet genoemde, maar vaak door Schuurman geciteerde E.F. Schumacher) heeft daar kritische uitspraken over gedaan. Verder breekt Schuurman een lans voor profetische cultuurfilosofie met als centrale vraag: waartoe leidt de exponentiële ontwikkeling van de techniek in […]

Filmbespreking, Tijd spreekt voor zich - Een analyse van de fenomenologie van tijd naar aanleiding van de sciencefictionfilm Arrival

Tijd spreekt voor zich – Een analyse van de fenomenologie van tijd naar aanleiding van de sciencefictionfilm Arrival

Ingmar Nieuweboer

Heeft tijd een geur of een klank? Is hij tastbaar? Kortom, hoe nemen we tijd waar? Hoe weten we überhaupt dat hij bestaat? Tijd is onmisbaar in onze samenleving. We geloven heilig in het bestaan van tijd en in de klok als zijn vertegenwoordiger, maar waarom zijn we zo zeker van iets wat volledig ontsnapt aan onze zintuiglijke waarneming? Wat is tijd? Ingmar Nieuweboer probeert de tijd tastbaar te maken aan de hand van de […]