Leren van het verleden

Voor het kwaad, van bijvoorbeeld de wreedheid van het nazisme, zijn geen bevredigende verklaringen. De geschiedenis houdt haar geheimen vast. Dat maakt het volgens Jan Hoogland moeilijk om van de geschiedenis te leren.   De laatste jaren ben ik zeer geïnteresseerd geraakt in de geschiedenis van en rond de Tweede Wereldoorlog. Aanleiding daartoe is een van mijn guilty pleasures, de Duitse componist Richard Wagner, of meer, de uit deze componist voortgekomen familie. Een paar jaar […]

Sophocles’ (496-406 v. Chr.) verhaal van Oedipus – Een verhaal van vrijheid, autonomie en goddelijke voorzienigheid

Het verhaal Als baby werd Oedipus in opdracht van zijn vader, koning Laios van Thebe, met gebroken pezen ontvoerd om de goddelijke voorzegging te omzeilen dat de baby als jongeling zijn vader zou vermoorden en zijn moeder zou huwen. De baby moest vermoord worden, maar de herder die hem ontvoerde toonde medelijden met hem en legde hem te vondeling. Een andere herder bracht hem bij koning Polybos, waar hij zijn jeugd doorbracht, niet wetende dat […]

Het legitieme sentiment van de kerstkaart

Hans Ester geeft zich in woord en beeld over aan het sentiment van de kerstgroet, toen die nog iets meer aandacht vroeg dan één druk op de knop na het selecteren van contactpersonen en appgroepen.   De kerst- en nieuwjaarskaart is de laatste twintig jaar in het defensief gedrukt. De digitaal verspreide wenskaart heeft veel terrein veroverd. Walt Disney geeft de toon aan. En inderdaad, wat is er makkelijker dan met een druk op de […]

De heilige dwaze vrouw in Hadewijch

In hun onaangepastheid vormden heilige dwazen in de middeleeuwen een kritiek op de gevestigde sociale en kerkelijke orde. Het ging hun echter niet om revolte zonder meer. Heilige idioten respecteren immers altijd voluit de belangrijkste principes van het geloof. In het werk van middeleeuwse dichteres Hadewijch wordt dit motief zichtbaar. Jan van den Brink onderzoekt hoe dit motief is aangepast aan de context van de 21e eeuw in de film Hadewijch uit 2009.   Een […]

Illustratie, Lichaam en landschap in de romans van Karel Schoeman

Lichaam en landschap in de romans van Karel Schoeman

Lichaam en landschap zijn in de trilogie van Karel Schoeman elkaars metafoor. De toe-eigening van het onherbergzame landschap van Bloemfontein gebeurt op gelijke wijze als de toe-eigening van een ziek lichaam. Het werk van de Zuid-Afrikaanse schrijver Karel Schoeman (1939-2017) omvat romans, vertalingen (onder meer uit het Iers), biografieën (van Olive Schreiner en van Michelangelo bijvoorbeeld), reisverslagen, dagboeken, een autobiografie en zeer doorwrochte historische studies, zoals het postuum verschenen, immense werk over de VOC en […]

Illustratie, Het voordeel van de twijfel

Het voordeel van de twijfel

Herman M. van Praag

Herman van Praag die veel over het thema geloof en wetenschap publiceerde koos voor de romanvorm bij het thema geloofstwijfel. In dit artikel geeft hij aan hoe zijn ideeënroman ´Slecht zicht´ is opgebouwd en met welke tradities hoofdpersoon Amos in dialoog is. Aan een schilderij laten zich twee componenten onderscheiden: het doek waarop een voorstelling staat afgebeeld, en de lijst die het geheel samenbindt. Een beschouwelijk boek heeft een vergelijkbare structuur. De grondidee die aan […]

Illustratie, De roman als podium van de praktische filosofie

De roman als podium van de praktische filosofie

Klaas van der Zwaag

In een wereld die door de filosofie is verlaten en die versnipperd is door wetenschappelijke specialisaties is de roman de laatste uitkijkpost van waaruit we het menselijk leven als geheel kunnen overzien. Vanheste neemt dit – vrij weergegeven – citaat van de Argentijnse schrijver Ernesto Sábato over de roman als motto van zijn boek Denkende romans. Sábato vertolkt met zijn opmerking de mening dat de filosofie zich steeds meer met theoretische vraagstukken is gaan bezighouden […]