Sophie
Sophie Sophie


Vraag nu een
GRATIS
proefnummer aan!

Vraag nu een gratis proefnummer aan!
Missie
Soφie is een uitgave van de Stichting voor Christelijke Filosofie. Zij biedt een intellectuele uitdaging door kritisch na te denken over actuele onderwerpen, geïnspireerd door de christelijke traditie.

Redactie
ing. P. de Boer
dhr. A. Deddens
mevr. drs. E.J. van Dijk
mevr. drs. M. Doornenbal
mevr. drs. R. Ebbers-van Aalst
dr. J. Ester
drs. I.D. Haarsma
prof. dr. J. Hoogland
dhr. A. Janse
dr. ir. R.A. Jongeneel
mevr. drs. D.G. Rots
dr. P.H. Vos
dr. K. van der Zwaag
De questie PDF Print Email
Written by   
Het schijnt dat er in Groot-Brittannië meer dan 4,2 miljoen surveillancecamera's zijn opgesteld om zo'n 60 miljoen mensen in de gaten te houden. Denk je dat eens in: op iedere veertien mensen is een camera gericht. Vooral in de steden is de kans groot dat je de hele tijd door anderen wordt bekeken en dat je hele doen en laten wordt geregistreerd. Voor je eigen veiligheid en voor die van anderen - zo wordt er uitgelegd. En inderdaad neemt de criminaliteit in beveiligde wijken af. Was het niet indrukwekkend hoe snel de politie een aantal mensen oppakte als verdachten van de terroristische aanslagen in Londen op 7 juli 2005? Zonder videocamera's in de metrostations zou dat nooit zo zijn gelukt. Opvallend en afwijkend gedrag wordt ogenblikkelijk gesignaleerd zodat er kan worden ingegrepen. Wie zich normaal gedraagt heeft daar natuurlijk geen last van.

Toch heeft dit wel iets aparts: om als vrij mens veilig op straat te kunnen lopen, is er een heel technisch systeem nodig dat alles in de picture houdt en controleert. Aan de ene kant wil je persoonlijke vrijheid en veiligheid, aan de andere kant krijg je controle en technische beheersing.

Maar gaan die twee eigenlijk wel samen - vrijheid en beheersing? En zo zijn er nog meer vragen te stellen. Wat is bijvoorbeeld normaal gedrag? Wie bepaalt wat afwijkend is? En al die camera's, maken die niet een forse inbreuk op mijn privacy? In wat voor maatschappij leven we eigenlijk? Het lijkt wel: 'Big Brother is watching you'! George Orwell (1903-1950) schreef dit zinnetje al in 1948, op de eerste de beste bladzijde van zijn meermalen verfilmde boek Nineteen Eighty-Four. De hoofdpersoon, Winston Smith, heeft het erg moeilijk in een samenleving die permanent onder bewaking staat van het alziende oog Big Brother. Niet alleen zijn gedrag maar zelfs zijn gedachten en spreken worden streng gecontroleerd en beïnvloed. Zo sterk dat hij uiteindelijk zichzelf verliest en nota bene zegt van Big Brother te houden.

Wanneer je het boek leest of naar de film 1984 kijkt, kan er naast instemming en herkenning ook een gevoel van ergernis ontstaan. Orwell lijkt een karikatuur van de moderne maatschappij te maken en een beeld op te roepen waarvan je zegt: daar wil ik niet bij horen, zo'n maatschappij staat me niet aan.

De filosofische vraag is dan natuurlijk: wat bevalt me niet in de door Orwell geschetste samenleving en vooral: waarom bevalt me dat niet? Hoe wordt er bijvoorbeeld gesproken over de maakbaarheid van de samenleving en hoe over de natuur van de mens? En welke opvattingen over menselijk geluk kom je tegen? Hoe komt het toch dat ik zijn beeld van mens en maatschappij als negatief ervaar, als een anti-utopie of een dystopie? (Hoe zit het trouwens met je als je Orwells maatschappijbeeld als een utopie opvat?) Ga eens op zoek naar de criteria, uitgangspunten of vooronderstellingen die je daarbij blijkbaar hanteert.

En ten slotte, zet maar eens op een rijtje in welke mate je Orwells dystopie (utopie) gerealiseerd ziet in onze westerse maatschappij. Zou het echt zo zijn dat 'the clocks were striking thirteen'?
 
Sophie