Sophie
Sophie Sophie


Vraag nu een
GRATIS
proefnummer aan!

Vraag nu een gratis proefnummer aan!
Missie
Soφie is een uitgave van de Stichting voor Christelijke Filosofie. Zij biedt een intellectuele uitdaging door kritisch na te denken over actuele onderwerpen, geïnspireerd door de christelijke traditie.

Redactie
ing. P. de Boer
dhr. A. Deddens
mevr. drs. E.J. van Dijk
mevr. drs. M. Doornenbal
mevr. drs. R. Ebbers-van Aalst
dr. J. Ester
drs. I.D. Haarsma
prof. dr. J. Hoogland
dhr. A. Janse
dr. ir. R.A. Jongeneel
mevr. drs. D.G. Rots
dr. P.H. Vos
dr. K. van der Zwaag
In memoriam Heinz Kimmerle PDF Print Email
Heinz Kimmerle ivm in _fmt.jpegOnverwacht overleed op 17 ja­nu­ari prof. dr. Heinz Kimmerle. Hij had nog veel plannen, voor het schrijven van artikelen, boeken, conferenties en voordrachten, binnen en buiten Nederland. Met zijn heengaan missen we een scherpzinnig en erudiet wijsgeer, die nieuwe wegen in de filosofie opzocht en vorm­gaf, maar vooral denken we aan de aima­bele en betrokken persoon die Kimmerle was.


Heinz Kimmerle was gedurende zijn leven een ‘filosoof in beweging’. Zijn studie naar de klassieke westerse filosofen zoals Kant en Hegel, bracht hem via zijn leermeester Gadamer intensief op het spoor van de hermeneutiek. Bij het zorgvuldig interpreteren van filosofische teksten, opgevat in de contexten van cultuur en geschiedenis, zocht Kimmerle steeds meer naar dwarsverbindingen tussen denken en doen, tussen universiteit en samenleving.

Toen Kimmerle zijn tachtigste verjaardag vierde gaf hij een kritische zelfreflectie via een autobiografie over de ontwikkeling van zijn denken in wisselwerking met zijn levensweg.1 Rede en geloof in evenwicht is de titel. Veelzeggend. De eerste zin van dit boek luidt: “Filosofie is altijd tegelijk een levenskunst. En zijn leven vormt een filosoof in wezenlijke zin.” Even verder benadrukt Kimmerle dat rede en geloof gelijkwaardig en even oorspronkelijk voor de mens zijn en constateert hij dat de geschiedenis van de westerse filosofie, met haar secularisering in de moderne tijd, een verstoring in die balans te zien geeft.

Naast Hegel is Ernst Bloch voor Heinz Kimmerle naar eigen zeggen van grote betekenis geweest. Een filosoof op wie een geëngageerd denker zich kan afstemmen. Kenmerkend voor zijn interpretatie van Bloch is de typering van Kimmerle: “Ernst Bloch, die zich als marxistisch atheïst een homo religiosis genoemd heeft.”2

Bij zijn weg van grondige analyse van neomarxistische denkers van de Frankfurter Schule, zoals Adorno, Horkheimer en Habermas, is de homo religiosis bij Heinz Kimmerle nooit achter de horizon verdwenen.3 Bij zijn overstap van
de Universiteit in Bochum naar de Erasmus Universiteit in Rotterdam (1976) kwam het differentiedenken, met name
van Derrida, allengs meer in het centrum van zijn aandacht
te staan. Het centraal stellen van de dialoog in de filosofie,
en daaruit voortvloeiend het aangaan van dialogen over maatschappelijke vraagstukken, wonnen terrein tijdens de laatste twintig jaar van Kimmerles hoogleraarschap. Het dialectische denken van de neomarxisten bleef als kritische invalshoek voor filosofische diagnostiek van de tijd belangrijk, maar in de stijl van filosofie en maatschappelijke discussie groeide een principiële openheid, die van een zo onbevangen mogelijke dialoog. De ander, het andere, mocht niet in één universeel geldende waarheid opgenomen worden, geen ‘hori­zonversmelting’, zoals Gadamer voorstond.

Dit erkennen van het andere in zijn niet weg te reduceren eigenwaarde, bracht Kimmerle op het spoor van interculturele filosofie. Vanaf de jaren tachtig heeft hij zich verdiept in de diversiteit van Afrikaanse filosofie, om dialogiserend vanuit westerse wijsgerige opvattingen, het eendere en andere daarvan te verstaan. Maar ook het westerse perspectief, ook westerse vooronderstellingen van filosofie, kwamen door deze dialogiserende praktijk aan het licht, zoals een eurocentrische benaderingswijze van Kant en Hegel, een benaderingswijze die ook bij Habermas doorwerkt.

Zelf ben ik met Kimmerle in contact gekomen via Sander Griffioen, die tijdens zijn laatste vijf jaar hoogleraarschap aan de Vrije Universiteit in het kader van niet-westerse (m.n. Chinese) filosofie Heinz uitnodigde om de ‘Afrikaanse filosofische stem’ te laten horen. Het boek Mazungumzo. Dialogen tussen Afrikaanse en Westerse filosofieën, speelde daarin een belangrijke rol.4 Mazungumzo, Swahili voor zoemen, in dit geval het zoemen van meningen en visies, werd door Sander Griffioen tijdens een alumni-bijeenkomst aan de VU als verfrissend aangeprezen.

Mooi was het dat Kimmerle zijn vijfentachtigste verjaardag nog feestelijk in het Amsterdams Lloyd Hotel mocht meemaken, waar nieuwe generaties filosofen, door Heinz geïnspireerd en in studie geadviseerd, hem een Liber Amicorum konden aanbieden.5

Het boek dat ik afgelopen jaar vanuit de optiek van interculturele filosofie over Nelson Mandela schreef en dat in februari uitkomt, is door Heinz nog aandachtig meegelezen en ik beschouw dit onderzoek nu als ‘Ter nagedachtenis aan Heinz Kimmerle, vriend en inspirator voor Afrikaanse filosofie’.6

 
Sophie