Boekbespreking 'Anna Bikont, De misdaad en het zwijgen. Jedwabne 1941, de levende herinnering aan een pogrom in Polen'

Scheuren in het traditionele beeld van de Jodenvervolging

De schuld van de Duitsers aan de uitroeiing van de Europese Joden werd tijdens de laatste decennia van de twintigste eeuw in zekere zin formuleerbaar door de stelling dat de Duitsers allen verantwoordelijk waren voor het verleden, maar dat het begrip ‘collectieve schuld’ niet van toepassing was. De gewone burger die gewoon zijn werk had gedaan tijdens het Derde Rijk en die zich politiek stil had gehouden uit angst dat hem/haar iets zou worden aangedaan, […]

Boekbespreking 'Gert J. Peelen, Spreken over boven. Harry Kuitert – een biografie, Amsterdam, 2016'

Kuitert oogt door inzet op de ervaring weer actueel

Klaas van der Zwaag

Is de theologie van Harry Kuitert achterhaald? Het wordt vaak gezegd en klakkeloos herhaald. De vrijzinnigheid zou meer voor de oude generatie zijn en deze tijd kent veel minder radicale ex-gereformeerden die zich tegen de kerk afzetten. Toch oogt Kuiterts inzet op de ervaring en de taal van de verbeelding verrassend actueel. Gert Peelen schreef een biografie over een van de meest omstreden theologen in de Nederlandse kerken van de vorige en deze eeuw. Omdat […]

Boekbespreking 'Roep om houvast in tijd van verwarring'

Roep om houvast in tijd van verwarring

Klaas van der Zwaag

Deze tijd kenmerkt zich door verwarring op allerlei terreinen. Maar juist nu klinkt een roep om waarden, idealen en grotere verhalen, zo stellen auteurs in een bundel ter gelegenheid van het dertiende lustrum van de reformatorische studentenvereniging CSFR. De bundel bestaat uit twee delen: eerst wordt de staat van verwarring in kaart gebracht, vervolgens wordt er gezocht naar houvast. Er leeft in de moderne cultuur een brede identiteitscrisis, zowel van personen als instituties. Helderheid en […]

Boekbespreking 'Joke J. Hermsen, Melancholie van de onrust, Stichting Maand van de filosofie, 2017'

Waar is het zwarte gal van de wedergeboren melancholicus?

Hoe komt het dat we tegenwoordig zo slecht om kunnen gaan met verlies? is de vraag van Joke Hermsen in haar essay voor de maand van de filosofie. Ze vraagt zich af of een belangrijke oorzaak niet zou kunnen zijn “dat we precies die middelen missen, die gevoelens van verlies kunnen omvormen tot de rijk geschakeerde stemming van de melancholie”. Ik vind de vraag goed, maar het antwoord bevredigt mij nog niet helemaal. Mens worden […]

Boekbespreking 'A.P. Bos en G.P. Luttikhuizen (red.), Waar haalden de gnostici hun wijsheid vandaan?'

Waar haalden de gnostici hun wijsheid vandaan?

De gnostiek laat zich moeilijk omschrijven, net zoals het ook lastig is om bijvoorbeeld de newagebeweging helder en duidelijk te definiëren. In Waar haalden de Grieken hun wijsheid vandaan? wordt in het hoofdstuk over Silenus een poging gedaan en komt de auteur tot een achttal basisovertuigingen van mensen die als ‘gnostici’ worden aangeduid. Deze ‘definitie’ geeft een aardig handvat bij verdere bestudering. Het boek biedt een aantal verhelderende uiteenzettingen over de rol van de gnostiek […]

Boekbespreking 'Possidius, Het leven van Augustinus, biografie uit de vijfde eeuw, Budel, 2016'

Het leven van Augustinus

Possidius, een collega-bisschop van Aurelius Augustinus, heeft een biografie over Aurelius geschreven, die pas nu in het Nederlands is vertaald. Deze Possidius woonde een tijdlang in de woongemeenschap van Augustinus en was ook bij diens sterven aanwezig. Hij heeft, als ooggetuige, het boek geschreven met het doel anderen te laten zien hoe Augustinus leefde, zodat zij zijn voorbeeld konden navolgen. Dat was bemoedigend in de spannende tijd waarin zij leefden: de tijd waarin de Vandalen […]

Tom-Eric Krijger

De tragiek van de vrijzinnigheid

Klaas van der Zwaag

De vrijzinnigheid in Nederland laat een grote tragiek zien, stelt Tom-Eric Krijger in zijn dit jaar verschenen proefschrift A Second Reformation? De eerste generatie modernen en vrijzinnigen leefde in de verwachting dat de toekomst aan hen was. Het vrijzinnig protestantisme is echter nooit uitgegroeid tot een massabeweging, maar uitgelopen op gevoelens van teleurstelling, marginalisering en zelfs defaitisme. Krijger bestudeert in zijn dissertatie de vrijzinnigheid in de periode tussen 1870 en 1940. In 1870 kwam de […]

Boekbespreking 'Een gebroken wereld heel maken', Jonathan Sacks

Een gebroken wereld heel maken

Hoe zit het met de verantwoordelijkheid van ons mensen en van de Joden in het bijzonder? Daarover schreef Jonathan Sacks, emeritus opperrabbijn van Groot-Brittannië, een buitengewoon boeiend boek. Hij hanteert de volgende drieslag: de oproep tot verantwoordelijkheid, een theologie van verantwoordelijkheid en leven in verantwoordelijkheid. Uit elke paragraaf zou ik wel een stukje willen citeren, maar het is beter als u het boek zelf leest. Om u vast een indruk te geven zal ik uit […]

Boekbespreking 'Oorspronkelijk', Mart-Jan Paul

Waarschuwing tegen onkritisch vertrouwen op wetenschap

Klaas van der Zwaag

Is de evolutietheorie met het christelijk geloof te combineren? Volgens Gijsbert van den Brink wel, Mart-Jan Paul heeft echter grote bezwaren en ziet zelfs het gezag van de Bijbel op het spel staan. Hij waarschuwt vooral tegen een onkritisch vertrouwen op de wetenschap. Er is de laatste weken wat af geschreven en af gediscussieerd over het thema schepping en evolutie, sinds Gijsbert van den Brink de knuppel in het hoenderhok gooide met zijn boek En […]

Illustratie, De vos Wolterstorff en het egeltje Dooyeweerd

De vos Wolterstorff en het egeltje Dooyeweerd

Onder filosofen heb je egels en vossen. Voor egels bestaat het universum uit louter buitenwereld. Vossen speuren naar wat voorhanden is. Nicholas Wolterstorff vindt zichzelf zo’n vos. Toch kan hij ook z’n stekels opzetten tegen Dooyeweerd, die hij een egel pur sang noemt. Om hun leermeester Nicholas Wolterstorff te eren, stelden Bart Cusveller, Rob Nijhoff en Robert van Putten een bundel essays samen onder de titel Denken om shalom. De thematiek van de bundel is […]