Zeggingskracht

Ik heb mij nooit veel met kunst beziggehouden. Toen een van de redactieleden opperde om voor dit nummer Henk Helmantel te interviewen wist ik niet wie hij was – ik beken dit tot mijn schaamte. Het bezoek aan deze schilder heeft echter iets in mij wakker gemaakt. De afgelopen tijd heb ik regelmatig Wikipedia-pagina’s over allerlei kunststromingen afgestruind. En ik heb me (in vogelvlucht) verdiept in wat de reformatorisch-wijsgerige traditie te bieden heeft op het […]

Pracht en macht: over esthetiek als machtsinstrument

Er bestaat een innige band tussen smaak en macht. Altijd zoeken machthebbers naar een beeldtaal die hun positie etaleert en versterkt en tegelijk de mensen verleidt. Dat betekent ook dat heersende smaak ondermijnt wordt door kritische kunstenaars. Harm Dane illustreert een en ander aan de hand van de barok in de Rooms-katholieke Kerk en de weigering van de schilder El Greco zich daarin te voegen. Overigens ligt de smaak van de macht niet voor eens […]

Fashion theologie bij Tertullianus en Augustinus

Niets biedt zoveel verheldering als een achtergrondverhaal. Rechercheurs weten dit beter dan ieder ander. Nadat ze de sleutelfiguren hebben geïdentificeerd, vraagt de rechercheur zich af hoe deze personen bij de misdaad betrokken zijn geraakt. De mysterieuze dynamiek oplossen tussen fashion en theologie houdt niets anders in. Ook hier begint het werk bij het ontdekken van de gedeelde geschiedenis: hoe de interactie tussen fashion en theologie in de traditie hun huidige relatie heeft gevormd. In deze […]

De filosofie van de baard

Joost Hengstmengel

Ware schoonheid zit vanbinnen, als we de volkswijsheid mogen geloven. Alsnog formuleert elke cultuur haar uiterlijke schoonheidsidealen. Op lijstjes van de zeven schoonheden van de man prijkt tegenwoordig ook de lage gezichtsbeharing. En dan niet de ongetemde hipsterbaard maar de vakkundig getrimde baard of snor. Voorbij de waan van de dag gaat Joost Hengstmengel in op de baard in de filosofie. Zijn bijdrage voert van de filosofenbaard tot de baardfilosofie en laat de lezer en […]

Lezen en het geluk van het eindige

Het lezen van een goede roman kan een inslag veroorzaken waarbij de tekst je optilt, groter maakt dan je was en meevoert naar onvermoede verten. Wat is het in een boek dat het dit bij de lezer kan veroorzaken? Is het herkenning waar de lezer naar op zoek is? Of is het juist de vreemdheid van de protagonisten in een roman die ons bekoort? In dit essay neemt Ger Groot ons mee in zijn zoektocht […]

“Waar Mondriaan ophoudt, zet ik hem in z’n achteruit” – In gesprek met Henk Helmantel

Op de eerste dag van het jaar dat Museum Helmantel was geopend, reisden drie redactieleden af naar het Groningse Westeremden om een bezoek te brengen aan de kunstschilder Henk Helmantel. Nadat we – nog voor de officiële openingstijd – de collectie met belangstelling hadden bekeken, kregen we in de huiskamer van De Weem (een volledig gerenoveerde pastorie waarvan het voorhuis dateert uit de dertiende eeuw) de unieke kans om Henk Helmantel te bevragen over zijn […]

Eigenaardige overtuigingen: over religieus geloof in de filosofie en elders in het denken

Wat zijn religieuze overtuigingen voor ‘eigenaardige’ overtuigingen? Waarom zijn ze zo stabiel en richtinggevend voor het denken en handelen en de identiteit van gelovigen? Zijn het overtuigingen met een geheel eigen aard of verschillen ze toch niet wezenlijk van onze andere ‘gewone’ overtuigingen? Jeroen de Ridder hield zijn oratie over deze thematiek. Amsterdam, 1943. Een indringend gesprek tussen de jonge bioloog Johann Heinrich Diemer en de Amsterdamse filosoof Herman Dooyeweerd.[i] Na afloop schreef Diemer direct […]

Religie in de internationale betrekkingen: lessen voor het conflict tussen Rusland en Oekraïne

Simon Polinder

In al de jaren dat hij aan zijn proefschrift werkte, had Simon Polinder nooit moeite om op feestjes uit te leggen waarom hij onderzoek deed naar de rol van religie in de internationale politiek. Dat kwam, helaas, omdat iedereen na de hartverscheurende  aanslagen op de Twin Towers in de Verenigde Staten wel in de gaten had dat religie een rol speelde in de internationale politiek. Sinds kort komt daar bij dat de inval van Rusland […]

Opkomst, ondergang en terugkeer van de parallellie tussen denken en zijn (deel 2)

Emanuel Rutten

In dit artikel onderzoekt Emanuel Rutten een cruciale veronderstelling van de antieke en middeleeuwse wijsbegeerte: dat ons denken en het zijn hecht op elkaar betrokken zijn. In dit tweede deel van het tweeluik laat hij zien welke wending er in de metafysica plaatsvindt bij Descartes en Kant, en op welke manier de parallellie tussen denken en zijn kan terugkeren in zijn metafysica-voor-ons. We hebben in het vorige artikel gezien dat het ontologisch Godsargument van Anselmus […]