Geloof en Rede in de Middeleeuwen

Kan geloof samengaan met bewijs? Veel mensen, zowel gelovigen als ongelovigen, menen van niet. Als geloof te bewijzen was, waarom zou het dan ‘geloof’ heten? Tegelijk is die onbewijsbaarheid een probleem. Moeten wij de kracht waarmee wij iets geloven niet afhankelijk laten zijn van het bewijsmateriaal? Als dat zo is, en geloof is onbewijsbaar, dan moeten wij niet al te vast geloven. ‘Een beetje geloven’ is dan het best haalbare. Maar dat lijkt in strijd […]

Nicolaas van Cusa (1401-1464): filosoof van de eenheid ten tijde van godsdienstoorlog

Suzan Sierksma-Agteres

In de vijftiende eeuw worden de staten in het westen van Europa geconfronteerd met de opmars van de Ottomaanse Turken. De verovering van Constantinopel in 1453 betekende een even grote historische als mentale nederlaag voor het christelijke westen. In deze periode treffen we een kardinaal die juist inzette op godsdienstvrede: Nicolaas van Cusa. Suzan Sierksma-Agteres bespreekt de hoogtepunten uit zijn leven en werken. Welke filosofie ligt ten grondslag aan zijn pogingen een dialoog aan te […]

Christelijke Filosofie: Metafysica of kritische zelfreflectie?

Toen Gerben Groenewoud zijn scriptie over Bonaventura (1217 – 1274) moest verdedigen voor een aantal filosofen aan de Vrije Universiteit, kwam de eerste vraag van een geharnaste aanhanger van de Wijsbegeerte der Wetsidee: had hij zijn tijd niet beter kunnen besteden aan de uitbouw van een christelijke filosofie in plaats van aan een middeleeuwse denker? Groenewoud kreeg geen kans om de kritiek te beantwoorden; de scriptiebegeleider, prof. dr. Meijer C. Smit, greep onmiddellijk in met […]

“Beperk je filosofische horizon niet tot Descartes en wat daarna komt” – In gesprek met Rudi te Velde

Rudi te Velde (1957) is filosoof onder de theologen. Hij doceert wijsbegeerte aan de faculteit katholieke theologie van de Universiteit van Tilburg en werd enkele jaren geleden benoemd tot bijzonder hoogleraar om de wijsbegeerte van Thomas van Aquino te bestuderen. Geert Jan Spijker en Joost Hengstmengel interviewden hem in het Utrechtse Sint Bonifaciushuis, tot 1898 de woning van de aartsbisschop van Utrecht, tegenwoordig een dependance van de Tilburg School of Catholic Theology. Ze vroegen Te […]

Wat maakt gelukkig?

Thomas van Aquino Wat maakt gelukkig? Vertaling en toelichting door Niko Schonebaum Damon 2021 192 pagina’s, €19,90 Onlangs is een tekst van Thomas van Aquino (1225-1274) in Nederlandse vertaling verschenen onder de titel Wat maakt gelukkig? Volgens Rudi te Velde is het een boeiende en nog altijd actuele verhandeling over het menselijk geluk, wat het is en waarin het bestaat. De tekst is door de scholastieke betoogtrant niet in alle opzichten even gemakkelijk te volgen, […]

Spreken engelen met elkaar? Een quodlibetale kwestie

Hoeveel engelen passen er op een speldenknop? Het is een vraag die symbool is komen te staan voor het zinloze karakter van het middeleeuwse denken. Hoewel de scholastieke theologen en filosofen zich waarschijnlijk nooit over deze specifieke kwestie hebben gebogen, werden soortgelijke thema’s aan middeleeuwse universiteiten wel degelijk aan de orde gesteld. Joost Hengstmengel vertaalde een van Willem van Ockhams beschouwingen over engelen en licht toe waarom middeleeuwers zich de moeite getroosten om dit soort […]

Opkomst, ondergang en terugkeer van de parallellie tussen denken en zijn (deel 1)

In dit artikel onderzoek Emanuel Rutten een cruciale veronderstelling van de antieke en middeleeuwse wijsbegeerte: dat ons denken en het zijn hecht op elkaar betrokken zijn. In dit eerste deel van een tweeluik gaat hij met name in op de implicaties van deze veronderstelling bij Aristoteles en de middeleeuwse scholasticus Anselmus. De middeleeuwse scholastieke wijsbegeerte van filosofen als Anselmus, Thomas en Scotus werd gedomineerd door het principe dat ons denken en het zijn hecht op […]

De antwoordende mens – kracht en zwakte van deze metafoor

Henk G. Geertsema Homo Respondens. Essays in Christian Philosophy Paideia Press 2021 595 pagina’s, € 35,99 Homo Respondens. Essays in Christian Philosophy is een bundeling van voornamelijk eerder gepubliceerde artikelen van emeritus hoogleraar christelijke filosofie Henk Geertsema.  In deze bijdrage bespreekt Bert Loonstra de bundel. Gedurende zijn loopbaan heeft Henk Geertsema eigen accenten gezet in wat voorheen Wijsbegeerte der Wetsidee en Reformatorische Wijsbegeerte heette en wat gezien kan worden als de erfenis van vooral Herman […]

De mystiek gedeconstrueerd

Marc de Kesel Ik, God & mezelf. Mystiek als deconstructie Sjibbolet, 2021 296 pagina’s, €24,99 De ondertitel van Ik, God & mezelf luidt ‘mystiek als deconstructie’. En inderdaad, Marc de Kesel bespreekt in dit boek een aantal mystieke christelijke auteurs. Het zijn achtereenvolgens Willem van St. Thierry (1085), François de Sales (1567-1622), Madame Guyon (1648-1717), Simone Weil (1903-1943), met als intermezzo Descartes (1596-1650) en als toegift Jean de Saint-Samson (1571-1636). Een boek over zo uiteenlopende […]

Handgereedschap

Er zit in mij een bepaald technologisch conservatisme. Zo houd ik bijvoorbeeld erg van handgereedschap. Mijn favorieten zijn de zeis en de schaaf. Meer dan hun elektrische of anderszins gemotoriseerde varianten brengen ze je in contact met het onderhavige materiaal. Het geluid dat ze maken is van de soort waarvan je kunt houden; gehoorbescherming is overbodig. Aan het geluid dat de schaaf maakt, kun je horen hoe scherp de beitel is. Door de vaardigheid die […]