Waarheid is een evaluatief begrip

Waarheid is bij uitstek een relationele term. Dat is de stelling van Jan Hoogland. Met de term ‘waar’ evalueren we de claims die we doen in onze onderlinge communicatie.

 

Voor mensen die erin geloven is de Bijbel een waar en betrouwbaar boek. Je zou zelfs kunnen zeggen: het enige boek dat écht waar en betrouwbaar is. Sommigen spreken ook wel over de Bijbel als het ‘onfeilbare woord van God’ of als een boek dat ‘van kaft tot kaft’ waar en betrouwbaar is. Een volgende vraag is dan wat dat laatste dan betekent? Betekent dat bijvoorbeeld dat het scheppingsverhaal een betrouwbaar verslag is van historische gebeurtenissen? Is het Bijbelse scheppingsverhaal betrouwbaarder dan de wetenschappelijke evolutietheorie? Voor niet weinig mensen is het antwoord op die twee laatste vragen bevestigend.

Voor het scheppingsverhaal van Genesis 1 bestaat weinig wetenschappelijk bewijs. Hoewel ook dat betwijfeld wordt en er christenen zijn die de stelling verdedigen dat het wetenschappelijke bewijs voor een schepping sterker is dan voor de evolutietheorie. Hoe dan ook, het gaat hier in ieder geval om overtuigingen die redelijk immuun zijn voor wetenschappelijk bewijs of weerlegging. Het gaat om geloof.

Dat geloof heeft echter wel betrekking op het voor waar houden van verhalen, profetieën en beloften die in de Bijbel staan. De gelovige beaamt die boodschap en houdt haar voor betrouwbaar.

Ook in de Bijbel zelf worden woorden als ‘waar’ en ‘waarheid’ gebruikt. Nergens in de Bijbel wordt overigens de stelling verdedigd dat hij als geheel waar is. Dat laatste is ook niet vreemd, omdat de Bijbel in zijn huidige vorm (‘van kaft tot kaft’) pas ontstaan is nadat alle geschriften die erin zijn opgenomen al geschreven waren. Dat is ook simpel verklaarbaar: de Bijbel is namelijk een bonte verzameling van geschriften die in heel verschillende tijden zijn ontstaan. En dus kan geen enkel geschrift uit de Bijbel zich al tot dat geheel verhouden.

Wel zijn er natuurlijk talloze plaatsen waar het woord ‘waarheid’ een rol speelt in een specifiek getuigenis, een verhaal of een specifieke boodschap. Of waar het een onderdeel is van de boodschap zelf. Bijvoorbeeld wanneer Jezus van zichzelf zegt dat Hij ‘de weg, de waarheid en het leven’ is.

 

De slang

Ik heb mij afgevraagd waar het woord ‘waar’ of ‘waarheid’ voor het eerst in de Bijbel voorkomt. Dat is ergens halverwege het eerste Bijbelboek, in Genesis 24:16. Het gaat daar om het Hebreeuwse woord ‘emet (waarheid, trouw).

In de Nieuwe Bijbelvertaling komt het Nederlandse woord ‘waar’ echter al veel eerder voor, namelijk in Genesis 3 vers 1, het verhaal over de zondeval. Dat vers is in deze Bijbelvertaling als volgt weergegeven: “Van alle in het wild levende dieren die God, de HEER, gemaakt had, was de slang het

Verder lezen?
De verdere inhoud van dit artikel of deze pagina is voorbehouden aan onze abonnees (u kunt hier inloggen).
Bent u nog geen abonnee, vraagt u dan een proefnummer aan, of registreert u zich direct online voor een abonnement.