O mijn vrienden, vriendschap bestaat niet!

Excurs bij Waarheid en vriendschap

Hoewel we slechts drie meesters van het wantrouwen kennen, Marx, Nietzsche en Freud, betonen door de eeuwen heen veel filosofen zich wantrouwend als het om vriendschap gaat. Augustinus en Pascal heb ik al genoemd, en tot hen hoort zelfs, volgens geruchten, Aristoteles. Hij zou gezegd hebben: o mijn vrienden, vriendschap bestaat niet.

Dat het om een gerucht gaat, blijkt al uit de formuleringen die ik tegenkwam: “Aristoteles zei regelmatig”, of: “Volgens overlevering richtte Aristoteles zich op zijn sterfbed tot zijn vrienden”, en, bij de door mij hoog geachte Paul van Tongeren, gepensioneerd hoogleraar met behoud van expertise op het gebied van Aristoteles en Nietzsche: “Er is een tekst over hem waarin gezegd wordt dat hij placht te zeggen:” (EP,70)

O mijn vrienden, vriendschap bestaat niet. Ik vind het een vreemde spreuk, meer socratisch dan aristoteliaans, meer elenchisch dan systematisch. Van Tongeren noemt het een mooie paradox, maar hij zit hem toch ook niet lekker. “Hoe kan iemand tegen zijn vrienden zeggen, dat vriendschap niet bestaat?” Voor dit probleem heeft hij een tekstkritische oplossing. “Nog niet zo lang geleden is ontdekt dat men het Griekse manuscript waaraan de uitspraak wordt ontleend, waarschijnlijk verkeerd gelezen heeft. Er zou niet gestaan hebben oo philoi, oudeis philos, maar hooi philoi, oudeis philos. In het Grieks is dat een verschil van twee kleine haaltjes. Die laatste lezing, neemt de onoplosbaarheid van de paradox weg. Want dan staat er: voor degene die (veel) vrienden heeft, is er geen (echte) vriend.” (EP, 70)

Cynisme

Als Aristoteles op deze manier van cynisme moet worden gevrijwaard is er niet veel hoop. Beter lijkt het me om aan geruchten over Aristoteles in het geheel geen waarde te hechten, en alle mantra’s te laten waar ze horen: op een zijden doekje aan de waslijn in het yogacentrum. Liever citeer ik wat Aristoteles zelf zegt over het hebben van veel vrienden[1], en dan toegespitst achtereenvolgens op vriendschappen omwille van het nut, vriendschappen omwille van het genot en vriendschappen omwille van

Verder lezen?
De verdere inhoud van dit artikel of deze pagina is voorbehouden aan onze abonnees (u kunt hier inloggen).
Bent u nog geen abonnee, vraagt u dan een proefnummer aan, of registreert u zich direct online voor een abonnement.