Esse est percipi

Sophie 7e jaargang nr 5, oktober 2017

Wat is ‘zijn’ precies? Zijn is waargenomen worden, of in het Kerklatijn van de filosofie: esse est percipi. Dat vond althans de anglicaanse priester Berkeley aan het begin van de Verlichting, toen het pleit tussen empiristen en idealisten nog niet door Kant was beslecht. Geluid bijvoorbeeld is niet iets materieels, zei Berkeley. Het bestaat alleen door het gehoor van de waarnemer. Stel je een bos voor dat helemaal verlaten is. Als daar een tak van een boom breekt, gebeurt dat zonder geluid, want er is niemand om het te horen. Hij had wel een punt, dat nog altijd speelt in de natuurkunde. Wel lastig. Want als er geen waarnemer is, wat is dan een bos? Hoe weet je dat het verlaten is, als er niemand is om dat te constateren? Hoe kan een tak afbreken van een boom die er niet is? Als je niks hoort, breken er dan allemaal takken in verlaten bossen? Enfin, volgens Berkeley was de werkelijkheid ten diepste geestelijk, en was er altijd nog God’s eye waardoor wij voortdurend worden waargenomen en niet verlaten zijn. Daarin betoonde Berkeley zich de priester van het idealistisch empirisme. Gods waarneming waardoor alles bestaat, is niet het veroordelende alziend oog, dat de schuilhoeken van het hart blootlegt, maar de liefdevolle aanwezigheid die Gerard Reve al opmerkte voordat

Verder lezen?
De verdere inhoud van dit artikel of deze pagina is voorbehouden aan onze abonnees (u kunt hier inloggen).
Bent u nog geen abonnee, vraagt u dan een proefnummer aan, of registreert u zich direct online voor een abonnement.