Christelijke reflecties op de tegenstellingen van onze tijd

Door de verschijning van FvD op het politieke toneel wordt binnen christelijke partijen een nieuwe scheidslijn zichtbaar tussen traditioneel-nationalistisch en mondiaal-democratisch. Met behulp van Latour laat Jan Hoogland zien dat deze tegenstelling vruchteloos is. Er is een derde weg nodig, of in termen van Latour, een derde attractor.

 

Bij de laatste twee verkiezingen, voor de Provinciale Staten en voor het Europees Parlement, boekte een relatief nieuwe partij, Forum voor Democratie, een grote winst. Gek genoeg had die overwinning ook gevolgen voor de samenwerking tussen de twee uit orthodox-protestantse kringen afkomstige politieke partijen, de Staatkundig Gereformeerde Partij en de ChristenUnie.

De gecombineerde fractie van SGP/CU in Zuid-Holland nam deel aan de coalitiebesprekingen in die provincie, samen met Forum voor Democratie. Na lange tijd onderhandelen trok de ChristenUnie zich uit deze onderhandelingen terug vanwege principiële bezwaren tegen Forum voor Democratie. De SGP verklaarde openlijk daarin van mening te verschillen met de ChristenUnie. Wat haar betreft hadden de onderhandelingen voortgezet kunnen worden. Daarmee kwam de SGP nog eens openlijk uit voor haar sympathie voor Forum voor Democratie. Eerder al werd deze sympathie beloond, toen de SGP een extra Eerste Kamerzetel kreeg dankzij Forum voor Democratie.

Ongeveer in diezelfde tijd kwam het ook tot een breuk in de gecombineerde SGP/ChristenUniefractie in het Europees Parlement. Deze fractie was tot nog toe aangesloten bij de Europese fractie van de ECR (European Conservatives and Reformists Group). Toen Forum voor Democratie met een eigen fractie in het Europees Parlement binnenkwam, wilde het zich met die pas verworven zetels bij de ECR aansluiten. Voor ChristenUnie-afgevaardigde Peter van Dalen was dit een brug te ver. Zo niet voor de afgevaardigde van de SGP, die besloot met zijn zetel deel uit te blijven maken van deze Europese fractie.

Wat hier zichtbaar wordt, is dat een kloof die steeds meer onze samenleving splijt, ook voor tweespalt zorgt in christelijke kring, in zijn meest zichtbare vorm tussen de ChristenUnie en de SGP, maar ook binnen deze partijen zelf. Hetzelfde geldt voor het CDA. Ook daar blijkt deze tweespalt op te spelen.

Omdat al deze partijen zich op dezelfde christelijke inspiratie en waarden beroepen, is de vraag hoe dit verschil in inschatting zich verhoudt tot de christelijke grondslag van deze partijen. Of anders gesteld: hoe kan het dat een scheiding in onze overwegend seculiere samenleving ook ingrijpende consequenties heeft voor partijen die nadrukkelijk niet seculier zijn? Want dergelijke politieke positiekeuzes zijn onvermijdelijk verbonden met principiële gezichtspunten.

In dit artikel wil ik een pleidooi voeren voor een andere, christelijke politiek die zich niet door de huidige maatschappelijke tegenstellingen laat verscheuren, maar een duidelijke derde weg wijst uit deze tegenstelling.

 

De kloof

De hiervoor genoemde kloof vormt ook een centraal thema in het goed leesbare boek van Duco Bannink, Besturen zonder wij – In een samenleving zonder wij. In dat boek constateert de auteur een splijting in de samenleving tussen ‘de bovenkant’ en ‘de onderkant’. Een splijting die zich met name ook in de PvdA manifesteert, omdat deze partij traditioneel deze beide bevolkingsgroepen bij elkaar tracht te houden.

Bannink stelt: “Wie zich vooral verbonden voelt met de sociaaleconomische bovenkant pleit voor meer onderwijs en open grenzen en noemt het inperken van sociale bescherming onvermijdelijk. Wie zich vooral verbonden voelt aan de sociaaleconomische onderkant pleit voor het behouden van sociale bescherming en noemt het inperken van de openheid van Nederland onvermijdelijk. De eerste groep is vanuit de traditionele sociaaldemocraten van de PvdA gevlucht naar D66 en GroenLinks, en die zijn steeds liberaler geworden in hun vraag om openheid en de realisering van de randvoorwaarden daarvoor (een beroep op de eigen verantwoordelijkheid). Die tweede groep is vanuit de traditionele sociaaldemocraten van de PvdA gevlucht naar de SP en soms ook de PVV, en die zijn steeds radicaler geworden in hun vraag om sociale bescherming en de realisering van de randvoorwaarden daarvoor (grenzen dicht).” Met andere woorden: de PvdA, maar ook de samenleving als geheel, valt steeds meer uiteen in twee groepen: de beter gesitueerden, die zich thuis voelen in een gemondialiseerde wereld, multicultureel, met open grenzen en wereldwijde markten. De minder goed gesitueerden vragen steeds luider om beperkende en begrenzende maatregelen van de overheid om hen en hun nationale identiteit te beschermen tegen mondialisering, (arbeids)migratie en culturele vermenging.

In het vervolg van zijn boek probeert Bannink een verklaring te geven van deze tweedeling en van de uitdagingen die deze tweedeling stelt aan het bestuur en aan de wetenschap daarvan, de bestuurskunde. Opmerkelijk daarbij is de gelaten toon van zijn beschouwing daarover. Volgens hem gaat het hier om een diepgaande belangentegenstelling die in zijn ogen onoverkomelijk is. Zijn eigen positie in die tegenstelling is wel duidelijk. Hij voelt zich het beste thuis in ‘de open samenleving’ en het liberale profiel van ‘de bovenkant’. Maar tegelijk ziet hij in dat dit voor ‘de onderkant’ een onaantrekkelijk profiel zal blijven. Het enige wat je in deze tegenstelling kunt doen is de tegenpartij overtuigen en maatregelen nemen die de allerscherpste kantjes van deze tegenstelling enigszins af halen. Hij ziet het er niet van komen dat het oude, gezaghebbende ‘wij’, waarin ‘de bovenkant’ en ‘de onderkant’ in een onderling gestabiliseerde verhouding stonden, hersteld zal worden.

 

‘Denkend aan Nederland’

De door Bannink beschreven kloof die zich in de samenleving openbaart, doet in veel opzichten denken aan de schets van de Nederlandse situatie die wordt gegeven in het recente Sociaal en Cultureel Rapport 2019 van het SCP, met als titel Denkend aan Nederland. Dit rapport “analyseert en

Verder lezen?
De verdere inhoud van dit artikel of deze pagina is voorbehouden aan onze abonnees (u kunt hier inloggen).
Bent u nog geen abonnee, vraagt u dan een proefnummer aan, of registreert u zich direct online voor een abonnement.