Wat maakt dat mensen voor het kwade kiezen?

De westerse beschaving boekt vooruitgang, maar kan ook terugvallen. Hoe kan dat? Hoe voorkom je dat de massa voor het kwade kiest? Dat is de vraag van filosoof Sophie de Bruijn. Mijn roots liggen in een mijnwerkersgezin in Heerlen. Ons huis lag in een wijk waar ook andere mijnwerkers woonden, de zogenoemde ‘koloníe’, met de klemtoon op de laatste lettergreep. Mijn ouders groeiden allebei op in een groot katholiek gezin, maar braken met deze traditie. […]

Wat kunnen we met een zee van glas?

De Leviathan staat in het Oude Testament symbool voor het natuurgeweld van de zee. In het Nieuwe Testament, helemaal op het eind, ziet de apostel Johannes in een visioen een nieuwe aarde, ook met een zee, maar dan van glas. Is dat een productinnovatie of toch een onmogelijkheid (‘en de zee was niet meer’)? Kan het mysterium fascinans (het mysterie dat ons boeit) zonder het mysterium tremendum (het mysterie waarvoor we sidderen)? Ten behoeve van […]

Heeft lijden schoonheid? (1)

Voordat Käthe Kollwitz haar kunstwerken over de arbeidersklasse met politieke bedoelingen ging maken, werd zij al ontroerd door de schoonheid van lijdende mensen. Is dat niet ongerijmd? Past dat bij elkaar, lijden en schoonheid?   Eerst even een persoonlijke ervaring om de alledaagsheid of universaliteit van deze vraag van Soφie te benadrukken. Mijn baas had voorzien dat ik mij de eerste werkdag na de verloren halve finale op het WK-voetbal van 1998 met een enorme […]

Heeft lijden schoonheid? (2)

Het lijden in de kunstwerken van Käthe Kollwitz heeft niet alleen kracht door het narratieve, door de uitbeelding van een geschiedenis. Wat is er nog meer aan de hand?   Als het om de uitbeelding van de schoonheid van het lijden gaat, ligt het gevaar van sentimentaliteit op de loer. Wolterstorff wijst daarop en hij neemt aan dat het voor Kollwitz een worsteling was om aan dit gevaar weerstand te bieden. Eerst maar de vraag […]

Heeft lijden schoonheid? (3)

Het lijden in de kunstwerken van Käthe Kollwitz heeft niet alleen kracht door het narratieve, door de uitbeelding van een geschiedenis en door de afwezigheid van sentimentaliteit. Wat is er nog meer aan de hand? Over schoonheid hebben veel filosofen en kunsthistorici geschreven. Zelden word ik daardoor echt geraakt of krijg ik het gevoel dat het helpt om beter naar kunst te kijken – wat de rol van filosofie zou moeten zijn. Het lukt me niet […]

Bestaat er kunst die niet politiek is?

Käthe Kollwitz wilde met haar kunstwerken politieke doelen bereiken. Kan dat wel? Zij zou zelf de vraag omdraaien.   Alles is politiek, ook kunst, maar politiek is niet alles. Dat kunst een doel op zich is, is van tamelijk recente datum. In de loop van de geschiedenis heeft de kunst allerlei functies en nevenfuncties bekleed: religieuze, opvoedkundige, morele, nationalistische, ideologische. L’art pour l’art is een beweging die pas opkwam in de negentiende eeuw en deze […]

Wat is de kracht van de Piëta?

De Piëta is hét symbool geworden voor de Duitse eenheid. Wat is haar kracht? In 1903 maakte Käthe Kollwitz een tekening ‘Moeder met dood kind’ (zie pagina 18) als uitdrukking van het leed voor individuele gezinnen dat de Boerenopstand had gebracht. Voor die tekening stond zij zelf model met haar zoon. Elf jaar later verloor zij die zoon werkelijk. Haar biograaf schrijft daarover: “Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, woonde Kollwitz in Berlijn. Haar oudste zoon […]

Wat is de waarheid van de witte kruisiging?

In verband met de coronamaatregelen moest het interview met Sophie worden verdaagd. In afwijking met het format daarom deze oplossing, waar we geen gewoonte van hopen te maken. De filosofische vraag is, is het reëel om bij kunst naar de waarheid te vragen? Anders gezegd, kun je van een interpretatie zeggen dat die juist is of onjuist? Marc Chagall schilderde De witte kruisiging na de Kristallnacht in 1938. Hoewel hij intuïtief schilderde en zijn werk […]

Waarom zijn we steeds onszelf en anderen aan het beoordelen?

Aart Deddens

Waarom maken we ons mooi voor de spiegel? Waarom benadrukken we onze sterke kant? Waarom doen we dingen voor ons cv en niet voor onszelf? Waarom kunnen we niet gewoon zijn wie we zijn? Dat zijn de vragen van Sophie Koppejan.   Oordeel niet! Waarom ziet u wel de splinter in het oog van uw broeder, maar niet de balk in uw eigen oog (Mat. 7)? Dit is een gedeelte uit de Bijbel dat mij […]

Wat kunnen we leren van Afrikaanse filosofie?

Niet het denken in een of-of schema (rede/emotie; man/vrouw; geest/materie), maar het opvatten van tegenstellingen als complementair kan ons verder helpen, al was alleen al in het overwinnen van de tegenstelling tussen Westerse en Afrikaanse filosofie. Dat is de overtuiging van filosofe Sophie Olúwolè, die vorig jaar overleed.   Bestaat er zoiets als Afrikaanse filosofie? Ja! vindt Sophie. Voor haar is van belang dat een beschouwing rationeel, kritisch en wetenschappelijk is. Volgens dit criterium heeft […]