Bestaat er kunst die niet politiek is?

Käthe Kollwitz wilde met haar kunstwerken politieke doelen bereiken. Kan dat wel? Zij zou zelf de vraag omdraaien.

 

Alles is politiek, ook kunst, maar politiek is niet alles. Dat kunst een doel op zich is, is van tamelijk recente datum. In de loop van de geschiedenis heeft de kunst allerlei functies en nevenfuncties bekleed: religieuze, opvoedkundige, morele, nationalistische, ideologische. L’art pour l’art is een beweging die pas opkwam in de negentiende eeuw en deze beweging heeft de politieke kunst niet verdreven. In de twintigste eeuw hebben we propagandistische kunst van het communisme en het nationaalsocialisme gekend, die als kunst moeilijk serieus te nemen is, omdat ze grotesk is en op karikaturale wijze alleen kracht wil uitbeelden om de ideologie tot een triomf te brengen. Kwetsbaarheid wordt weggelaten.

Maar er zijn ook bescheidener doelstellingen denkbaar als nevenfunctie van kunst. Nemen we weer ‘De verwoeste stad’ van Zadkine, een gedenkteken voor Rotterdam, waarvan het hart door een bombardement werd geamputeerd. Met het weglaten van het hart gaf Zadkine uitdrukking aan het verlies. Slachtoffers worden zo in herinnering gehouden. Nu de stad een nieuw hart heeft en we zoveel generaties verder zijn, verliest het beeld voor sommige Rotterdammers deze functie. Het monument dat als monument om een plechtige en eerbiedige bejegening vraagt, heeft inmiddels bij sommige Rotterdammers bijnamen waarin lichte spot doorklinkt: Jan Gat, Jan met de handjes. Maar verliest het monument waar ieder jaar het bombardement herdacht wordt daardoor aan betekenis?

 

Roeping

De vraag of kunst wel politiek kan zijn draait Kollwitz om. In haar dagboek schrijft ze in 1916: “Zuivere atelierkunst is onvruchtbaar en onhoudbaar, want dat wat geen levende wortels schept, waarom zou dat bestaan?”

Maar daarin laat ze wel een ontwikkeling zien. Ze begon met het afbeelden van achtergestelde mensen, omdat ze werd aangetrokken door hun schoonheid. In 1940 schrijft ze terugblikkend: “Ik leerde de vrouwen kennen die hulp vroegen aan mijn man en later ook aan mij. Ik raakte sterk betrokken bij het lot van het

Verder lezen?
De verdere inhoud van dit artikel of deze pagina is voorbehouden aan onze abonnees (u kunt hier inloggen).
Bent u nog geen abonnee, vraagt u dan een proefnummer aan, of registreert u zich direct online voor een abonnement.