Warning: Memcache::addserver() expects parameter 2 to be long, string given in /home/httpd/vhosts/sophieonline.nl/httpdocs/libraries/joomla/cache/storage/memcache.php on line 84
Misdadige vertaling
Misdadige vertaling Print
Written by   

Wie ‘schuld en boete’ zegt, zegt ‘Dostojevski’. Maar wie zegt dat hij dat zo gezegd heeft?

Ik wil het hebben over het origineel waarvan het tandembegrip ‘schuld en boete’ een vertaling is. In het Russisch luidt de titel van F.M. Dostojevski’s boek namelijk letterlijk Misdaad en straf. Toen ik dat ontdekte, was ik geschokt: de Russische titel was in het Nederlands dus verbouwd tot Schuld en boete.

Het is gissen waarom de originele vertaler deze keus maakte, net zoals het (mij) onbekend is waarom Dostojevski zijn Misdaadroman niet Schuld en boete heeft genoemd. Maar verontwaardigd ben ik wel: toen ik nog geen Russisch kende, werd ik meteen op een bepaald been gezet, terwijl het neutralere ‘misdaad en straf’ me ongetwijfeld op andere gedachten had gebracht. Soms is het goed (als vertaler) een letterknecht te zijn, want juist dan kan de geest (van de lezer) de ruimte krijgen.

Alleen sommige Duitse vertalingen komen in de buurt van de Nederlandse: Schuld und Sühne, met dit verschil dat ‘Sühne’ niet alleen boete, maar ook straf kan betekenen. In andere talen is de titel gelukkig wel gewoon letterlijk vertaald, en Nederlandse vertalingen doen dat tegenwoordig ook.

Toch blijft er iets knagen. Als de vertaling de vlag al niet goed dekt, hoe zit het dan met de lading? Nog een stap verder leidt de gedachte dat zo’n misleidende vertaling het veel grotere probleem van misleidende informatie illustreert. Vaak wordt de indruk gewekt dat de enorme hoeveelheid informatie de zondvloed is waarin de moderne mens dreigt te vergaan. Wás het maar informatie − al te vaak gaat het echter om onjuiste informatie, interpretatie, manipulatie. Het onheilspellende is dat ik dat niet weet, omdat ik immers niet op alle gebieden specialist kan zijn. Ik houd van de krant, maar de rubriek Ingezonden, bol van hoog- en zeergeleerde rectificaties, laat zien hoe naïef mijn vertrouwen in deze informatiebron in feite is, en om dezelfde reden word ik geen wikipedifiel.

Ik wil niet in mineur eindigen. Eén woordje is in elk geval goed overgekomen: ‘en’. In zijn boek koppelt Dostojevski schuld aan boete, misdaad aan straf, dader aan slachtoffer, heilige aan hoer, rede aan waanzin. Hij doet dat scherpzinnig en meerduidig. Dat overleeft alle vertalingen.