Warning: Memcache::addserver() expects parameter 2 to be long, string given in /home/httpd/vhosts/sophieonline.nl/httpdocs/libraries/joomla/cache/storage/memcache.php on line 84
Verantwoordelijk
Verantwoordelijk Print
Written by   

Kijk naar bekende, vertrouwde, veel gebruikte woorden, naar hoe ze gebruikt worden, en dan gaan je (soms) dingen opvallen die je altijd zijn ontgaan. Ik denk aan ‘betekenis’, ‘toeval’ maar ook aan ‘verantwoordelijk’. We kunnen zeggen ‘Geert is verantwoordelijk voor X’’ maar we kunnen niet zeggen ‘Geert is onverantwoordelijk voor X’’. Dat we dat niet kunnen komt niet omdat ‘onverantwoordelijk’ geen goed Nederlands woord is. Want dat is een prima Nederlands woord zoals blijkt uit de prima Nederlandse zin ,,Geert gedroeg zich onverantwoordelijk’’.

Wat ook nooit tot me was doorgedrongen was dit: als Geert zich onverantwoordelijk gedraagt dan kunnen we zeggen: ‘Geert is verantwoordelijk voor zijn onverantwoordelijke gedrag’’. Maar het is nooit en te nimmer correct om te zeggen ‘Geert is onverantwoordelijk voor zijn verantwoordelijke gedrag’’ — dat is altijd onzin.

Uit deze simpele observaties volgt iets wat me ook nooit was opgevallen. Namelijk dit: het tegendeel van ‘verantwoordelijk’ is slechts soms en lang niet altijd ‘onverantwoordelijk’. Als ik zeg ‘Geert gedroeg zich verantwoordelijk’’ dan is het tegendeel van ‘verantwoordelijk’ ‘onverantwoordelijk’. Maar als ik zeg ‘Geert is verantwoordelijk voor de rommel’’ dan is het tegendeel van ‘verantwoordelijk’ niet ‘onverantwoordelijk’. Wat dan wel? Dat zal ik nu niet proberen onder woorden te brengen. Maar er volgt wel iets interessants uit dit feit (wat me ook nooit opgevallen): ‘verantwoordelijk’ heeft dus (minimaal) twee betekenissen.

Dat dat zo is, wordt bevestigd door het volgende feit. (Voor het gemak gebruik ik wat getallen). Wanneer (1) Geert verantwoordelijk is voor X, dan zijn er ten minste de volgende twee mogelijkheden. (2) Geert kan geprezen worden voor wat hij deed, namelijk wanneer X een verantwoordelijke handeling is (of het resultaat daarvan). Of (3): Geert kan bekritiseerd worden voor wat hij deed, namelijk wanneer X een onverantwoordelijke handeling is (of het resultaat daarvan). Het tegendeel van ‘verantwoordelijk’ in (2) is ‘onverantwoordelijk’ in (3). Maar het tegendeel van ‘verantwoordelijk’ in (1) is niet ‘onverantwoordelijk’ in (3).

Als je op woorden gaat letten, kun je veel zien. Ook belangrijke dingen.