Sophie
Sophie Sophie


Vraag nu een
GRATIS
proefnummer aan!

Vraag nu een gratis proefnummer aan!
Missie
Soφie is een uitgave van de Stichting voor Christelijke Filosofie. Zij biedt een intellectuele uitdaging door kritisch na te denken over actuele onderwerpen, geïnspireerd door de christelijke traditie.

Redactie
ing. P. de Boer
dhr. A. Deddens
mevr. drs. E.J. van Dijk
mevr. drs. M. Doornenbal
mevr. drs. R. Ebbers-van Aalst
dr. J. Ester
drs. I.D. Haarsma
prof. dr. J. Hoogland
dhr. A. Janse
dr. ir. R.A. Jongeneel
mevr. drs. D.G. Rots
dr. P.H. Vos
dr. K. van der Zwaag
Zorg om de ziel
Written by   
“Wat heeft een mens eraan de wereld te winnen maar schade te lijden aan zijn ziel?” Aldus Jezus in het evangelie (Marc. 8:36). Het lijken woorden die passen bij vroomheid van vroeger maar ze zijn weer actueel als woorden voor wie mens wil zijn.

In een verslag van een conferentie die hij bijwoonde, vertelt Rob Riemen over de Tsjechische filosoof Jan Patočka (overleden in 1977). Kenmerkend voor Europa is volgens Patočka de zorg om de ziel. Zouden wij ophouden ons om de ziel te bekommeren, dan zou Europa ophouden te bestaan. Het is de ziel die de mens tot mens maakt, zegt Patočka met Plato. Voor wat filosofen over de ziel gezegd hebben, verwijs ik graag naar het boekje van Renée van Riessen De ziel opnieuw. Het gaat mij om wat Patočka bedoelt met zorg om de ziel.

Aan de ziel dankt de mens zijn grootheid volgens Patočka. Want dankzij onze ziel hebben we weet van waarheid, goedheid, schoonheid, liefde en rechtvaardigheid. De mens kan zich deze geestelijke waarden eigen maken in de tijd, dat wil zeggen, niet door ze op zichzelf te zien in een aparte eeuwige wereld maar door ze te verbinden met de wereld waarin we leven. Dan zijn we in staat om de feitelijkheid van macht, bezit en techniek te overstijgen; zijn we in staat onszelf met onze traagheid, eigendunk en hang naar uiterlijk vertoon te overstijgen.

Zorg om de ziel is nooit af, het moet geleerd worden in opvoeding en onderwijs en het gaat ons hele leven door. Het is een streven om in waarheid te leven en rechtvaardigheid na te streven, aldus Patočka. Hij probeerde dat tegen de onderdrukking van de communistische autoriteiten in, net als zijn leerling Vaclav Havel die later president van zijn land werd.

Wat mij aanspreekt in Patočka’s idee van zorg om de ziel is de dubbele opdracht die eruit voortvloeit: zorg om het menszijn van jongeren in het onderwijs en zorg om jezelf. Moet het de mens niet in de eerste plaats om zichzelf gaan? Zorg om de ziel betekent niet dat je alleen aan jezelf denkt maar in alles probeert mens te zijn in betrokkenheid op dingen die zeer diep zijn en de wereld diepte geven. Deze gedachte zou het hele onderwijs moeten doortrekken. Iets daarvan klinkt door in de aandacht voor vorming in het onderwijs. Maar hoe meet je daarvan het resultaat? Je moet toch wat bereiken in het onderwijs! Zorg is nooit af. Dingen die af zijn, zijn van de wereld. En daar maakt de ziel geen deel van uit. 

 
Sophie