Illustratie, Melancholie als crisis in de zelfwording

Melancholie als crisis in de zelfwording

Is melancholie vooral iets van zwaarmoedige geesten, een problematische gestemdheid die je bij voorkeur moet zien te vermijden of zou moeten bestrijden? Of heeft melancholie mogelijk een diepere en meer omvattende betekenis die je bepaalt bij waar het om gaat in het menselijk bestaan? Voor die vragen gaat Pieter Vos te rade bij Søren Kierkegaard. De een lijkt meer aanleg te hebben voor melancholie dan de ander. Doorgaans verstaan we onder een melancholicus iemand die […]

Sophie 7e jaargang nr 5, oktober 2017

Esse est percipi

Wat is ‘zijn’ precies? Zijn is waargenomen worden, of in het Kerklatijn van de filosofie: esse est percipi. Dat vond althans de anglicaanse priester Berkeley aan het begin van de Verlichting, toen het pleit tussen empiristen en idealisten nog niet door Kant was beslecht. Geluid bijvoorbeeld is niet iets materieels, zei Berkeley. Het bestaat alleen door het gehoor van de waarnemer. Stel je een bos voor dat helemaal verlaten is. Als daar een tak van […]

Illustratie, De vos Wolterstorff en het egeltje Dooyeweerd

De vos Wolterstorff en het egeltje Dooyeweerd

Onder filosofen heb je egels en vossen. Voor egels bestaat het universum uit louter buitenwereld. Vossen speuren naar wat voorhanden is. Nicholas Wolterstorff vindt zichzelf zo’n vos. Toch kan hij ook z’n stekels opzetten tegen Dooyeweerd, die hij een egel pur sang noemt. Om hun leermeester Nicholas Wolterstorff te eren, stelden Bart Cusveller, Rob Nijhoff en Robert van Putten een bundel essays samen onder de titel Denken om shalom. De thematiek van de bundel is […]

Illustratie, Evolutie: raar maar waar?

Evolutie: raar maar waar?

Marnix H. Medema

Gijsbert van den Brink krijgt bijval van Marnix Medema. Met het accepteren van de evolutietheorie kunnen de kernpunten van het christelijk geloof prima overeind blijven. Je zou kunnen zeggen dat evolutie een rare theorie is: de ene diersoort ontstaat uit de andere in een tijdsbestek van miljoenen jaren dat de menselijke verbeelding ver te boven gaat. Schijnbaar toevallige veranderingen in het DNA door invloed van zonlicht of kopieerfoutjes zouden hebben geleid tot complexe systemen die […]

Illustratie, Liturgie – en de God die we aanbidden

Liturgie – en de God die we aanbidden

Nicholas Wolterstorff

Shalom houdt aanbidding in. Dat leerde Wolterstorff van de antiapartheidsbeweging. Het bracht hem tot nieuwe gedachten over de vraag wat het eigene van liturgie is. Vragen die hij helemaal zelf moest beantwoorden omdat er geen filosofische literatuur over is. In de Kuyper-lezingen die ik in het najaar van 1981 aan de Vrije Universiteit van Amsterdam heb uitgesproken, heb ik een filosofie ontwikkeld over christelijke sociale actie. Die filosofie heb ik daarna toegepast op drie grotere […]

George Klosko, politiek theoreticus aan de universiteit van Virginia

Totdat vrede en recht elkaar met een kus begroeten

Nicholas Wolterstorff

Het politieke denken van de meeste Amerikaanse christenen is meer gevormd door het Amerikaanse individualisme dan door de Bijbelse visie van ‘gerechtigheid in shalom’, is de stelling van Nicholas Wolterstorff in dit artikel. Mijn boek Until Justice and Peace Embrace uit 1983 is gebaseerd op de Kuyper-lezingen die ik aan de Vrije Universiteit van Amsterdam in het najaar van 1981 heb uitgesproken. Nu, bijna zesendertig jaar later, is onze sociale wereld heel anders dan die […]

Illustratie, Shalom en de christelijke identiteit in het onderwijs

Shalom en de christelijke identiteit in het onderwijs

Nicholas Wolterstorff

Nadat hij aanvankelijk werd geïnspireerd door Abraham Kuyper en diens idee van de levensbeschouwelijkheid van de onderwijspraktijk, heeft Wolterstorff daar steeds meer afstand van genomen. Kuypers benadering is uiteindelijk te intellectualistisch, vindt hij. Het Bijbelse begrip shalom biedt een waardevol alternatief. De algemene structuur van het onderwijssysteem in de Verenigde Staten wijkt af van die van het Nederlandse. Ik zal het Amerikaanse systeem in het kort bespreken. Op het basis- en voortgezet niveau is er […]

Illustratie, Shalom in zorgwekkende tijden van populisme

Shalom in zorgwekkende tijden van populisme

Populistische bewegingen worden gedreven door een gevoel van moreel onrecht. Alleen tot onze schade kunnen we aan dit gegeven voorbijgaan, volgens Wolterstorff. We zullen een morele dialoog moeten aangaan, hoe moeilijk dat ook is met boze gesprekspartners. De redacteuren van het boek Denken om Shalom namen waar, dat een fundamentele component in het raamwerk van veel van mijn denken sinds het begin van de jaren tachtig de idee van shalom is geweest. Ik heb dit […]

Illustratie, Angst en liefde verdragen elkaar niet

Angst en liefde verdragen elkaar niet

Angst maakt mensen onmenselijk. Liefde brengt mensen tot bloei. Het is een kwestie van levenskunst om liefde uit te dragen in een angstcultuur, vindt Jan Hoogland. Het eerste hoofdstuk van De kunst van het vreedzaam vechten van Hans Achterhuis en Nico Koning begint zo: “Dit boek is een zoektocht naar de bronnen van onze bestaanszekerheid. De bijna-zekerheid dat wij ooit een natuurlijke dood zullen sterven en niet door geweld om het leven zullen komen, is […]

Illustratie, Wolterstorff als apologeet

Wolterstorff als apologeet

Een persoonlijke vraag bracht mij ooit op het werk van Nicholas Wolterstorff. Dat ik bij hem terechtkon, was te danken aan een patroon in zijn werk, dat ik later pas ontdekte. Ik ben opgeleid als verpleegkundige. Toegerust als ik was met een christelijke levensovertuiging en een filosofische instelling, hield ik mij al vroeg bezig met de vraag wat mijn identiteit als christen te maken had met mijn identiteit als zorgverlener. Niet veel, was het antwoord […]