Illustratie, Van filosofie word je een betere neurowetenschapper

Van filosofie word je een betere neurowetenschapper

De grondhouding van de filosoof is er een van verwondering en van volhardend vragen naar samenhang en onderscheid. Deze houding is volgens Gerrit Glas hard nodig in de neurowetenschappen die zich in steeds meer subdisciplines specialiseren. Geef eens een definitie van wat de hersenen zijn en van wat ze doen, vraag ik aan een groep studenten die de researchmaster neuroscience volgen. Een student antwoordt: “De hersenen zijn een systeem dat zichzelf bestuurt.” Ik vraag: “Is […]

Zygmunt Bauman

Zygmunt Bauman (1925-2017) was de Freud van onze tijd – Een voorbeeld van kritisch gebruik van zijn werk

Op 9 januari jongstleden overleed Zygmunt Bauman in de leeftijd van 91 jaar. Volgens Hans Boutellier vervulde Bauman de rol van Freud. Hij stelde pijnlijke diagnoses over de psychologie van onze samenleving, maar zijn kritiek was, anders dan die van Freud, nogal eenzijdig en massief. In zijn denken over criminaliteit maakt Boutellier kritisch gebruik van het werk van Bauman. Zygmunt Bauman was als de psychoanalyticus die geen genade kent met de neuroticus, met dat verschil […]

Boekbespreking 'Michel Henry, Woorden van Christus'

Ontregelende Woorden van Christus

Michel Henry is een origineel en antithetisch denker. Dat is zijn voordeel. Hij wortelt echter niet in een vertrouwde traditie (wie leest er Irenaeus?). Dat is een nadeel. Henry is radicaal als Bonhoeffer en vreemd als Girard en koppelt aan de ongemakkelijke Woorden van Christus ongemakkelijke beschouwingen. Toen Michel Henry (1922-2002) tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Franse verzet zat, was zijn schuilnaam Kant. Of hij een verband zag tussen deze filosoof en het nazisme, […]

Boekbespreking 'Anna Bikont, De misdaad en het zwijgen. Jedwabne 1941, de levende herinnering aan een pogrom in Polen'

Scheuren in het traditionele beeld van de Jodenvervolging

De schuld van de Duitsers aan de uitroeiing van de Europese Joden werd tijdens de laatste decennia van de twintigste eeuw in zekere zin formuleerbaar door de stelling dat de Duitsers allen verantwoordelijk waren voor het verleden, maar dat het begrip ‘collectieve schuld’ niet van toepassing was. De gewone burger die gewoon zijn werk had gedaan tijdens het Derde Rijk en die zich politiek stil had gehouden uit angst dat hem/haar iets zou worden aangedaan, […]

Boekbespreking 'Gert J. Peelen, Spreken over boven. Harry Kuitert – een biografie, Amsterdam, 2016'

Kuitert oogt door inzet op de ervaring weer actueel

Klaas van der Zwaag

Is de theologie van Harry Kuitert achterhaald? Het wordt vaak gezegd en klakkeloos herhaald. De vrijzinnigheid zou meer voor de oude generatie zijn en deze tijd kent veel minder radicale ex-gereformeerden die zich tegen de kerk afzetten. Toch oogt Kuiterts inzet op de ervaring en de taal van de verbeelding verrassend actueel. Gert Peelen schreef een biografie over een van de meest omstreden theologen in de Nederlandse kerken van de vorige en deze eeuw. Omdat […]

Boekbespreking 'Roep om houvast in tijd van verwarring'

Roep om houvast in tijd van verwarring

Klaas van der Zwaag

Deze tijd kenmerkt zich door verwarring op allerlei terreinen. Maar juist nu klinkt een roep om waarden, idealen en grotere verhalen, zo stellen auteurs in een bundel ter gelegenheid van het dertiende lustrum van de reformatorische studentenvereniging CSFR. De bundel bestaat uit twee delen: eerst wordt de staat van verwarring in kaart gebracht, vervolgens wordt er gezocht naar houvast. Er leeft in de moderne cultuur een brede identiteitscrisis, zowel van personen als instituties. Helderheid en […]

Illustratie, De paradoxen van vergeving - naar aanleiding van Améry, Wiesenthal en Derrida

De paradoxen van vergeving – naar aanleiding van Améry, Wiesenthal en Derrida

Renée van Riessen

Vergeving is een mogelijkheid die, op het moment dat zij zich voordoet, als een onmogelijkheid ervaren wordt. Dat is een paradox. Welke functie heeft wrok bij het ervaren van die onmogelijkheid? Renée van Riessen verdiept zich in de discussie die Joodse overlevenden van de holocaust met elkaar voerden over vergeving. Er leven niet veel mensen meer die het kunnen navertellen – het is de steeds terugkerende regel in een navrant protestlied dat cabaretier Wim Kan […]

Illustratie, Wat doe ik als ik iemand vergeef?

Wat doe ik als ik iemand vergeef?

Gert van den Brink

Is vergeving een gevoel, een emotie, een attitude, een handeling, of de onthouding van een handeling? Vergeef je een bepaalde daad van onrecht die jou is aangedaan eenmalig, of gaat de vergeving van de betreffende daad continu door? Volgens Gert van den Brink is vergeving altijd heilzaam, maar niet zonder oog voor rechtvaardigheid. Elke Bijbellezer weet dat vergeving in de Heilige Schrift altijd als een positieve en verheugende zaak aan de orde wordt gesteld. Een […]

Dani Rodrik

Economische wetenschap als modellenbibliotheek – De wetenschapstheorie van Dani Rodrik

Er is in de wereld heel wat gaande. De economieën krabbelen langzaam op uit een financiële crisis, die maar liefst tien jaar duurde. Intussen is met Poetin en Trump de politieke instabiliteit toegenomen. Terwijl Trumps verkiezing voor de meeste Europeanen een volslagen verrassing was, zal Harvard-econoom Dani Rodrik niet van zijn stoel zijn gevallen. Hij had de spanningen die in de VS tot de verkiezing van Trump leidden eigenlijk al jaren voorzien (zie het kader […]

Illustratie, Argumenteren voor het bestaan van God (vervolg)

Argumenteren voor het bestaan van God (vervolg)

Jeroen de Ridder

In de vorige Sophie stelde Jeroen de Ridder dat argumenteren voor het bestaan van God met behulp van de hedendaagse analytische filosofie een zinvolle bezigheid is. Daarbij ging hij alvast in op mogelijke inhoudelijke bezwaren. In dit artikel behandelt hij bezwaren tegen de analytische stijl van filosoferen, waarna hij nog reageert op de bijdragen van Marcel Sarot en Kars Veling in het vorige nummer. Analytische filosofie, schreef ik vorige keer, benadrukt precisie, helderheid, coherentie, beweerzinnen, […]